Chiều 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Một nội dung được nhiều đại biểu tham gia thảo luận là chứng chỉ hành nghề kiến trúc.
Quản lý hành nghề kiến trúc cần gắn với năng lực và quá trình hành nghề
Tham gia thảo luận, đại biểu Trịnh Ngọc Phương (đoàn Tây Ninh) đánh giá cao những điểm mới của dự thảo, nhất là việc đổi mới cách tiếp cận quản trị, xây dựng cơ sở dữ liệu hành nghề và chuyển từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu về năng lực, quá trình hành nghề.
Theo đại biểu, nếu đã xác định năng lực, dữ liệu và quá trình hành nghề là nền tảng quản lý thì cần nghiên cứu chuyển dần từ cơ chế cấp chứng chỉ để được hành nghề sang đăng ký hành nghề và chịu sự giám sát liên tục.
Bởi chứng chỉ chỉ xác nhận điều kiện của một cá nhân tại một thời điểm, trong khi chất lượng hành nghề cần được kiểm chứng trong cả quá trình. "Quản lý nghề nghiệp phải quản lý cả quá trình chứ không nên chủ yếu quản lý thông qua một mảnh giấy", đại biểu Phương nhấn mạnh.
Đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Ảnh: Media Quốc hội).
Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tự quản nghề nghiệp đối với kiến trúc sư Việt Nam dưới sự quản lý, giám sát của Nhà nước, có thể thông qua mô hình Đoàn kiến trúc sư Việt Nam và được xác lập vị trí pháp lý trong luật.
Theo đại biểu, Đoàn kiến trúc sư nếu được thiết lập có thể đảm nhận việc đăng ký người hành nghề, quản lý hồ sơ năng lực, theo dõi quá trình phát triển nghề nghiệp liên tục; xây dựng, giám sát quy tắc đạo đức, tiếp nhận phản ánh, xử lý kỷ luật nghề nghiệp và phối hợp với cơ quan nhà nước trong công tác hậu kiểm.
Trong khi đó, Hội Kiến trúc sư Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong sáng tạo, nghiên cứu, phản biện và phát triển kiến trúc.
Qua đó có thể hình thành cơ chế trách nhiệm rõ ràng: Nhà nước quản lý bằng pháp luật, tổ chức nghề nghiệp quản lý bằng chuẩn mực và kỷ luật, còn kiến trúc sư chịu trách nhiệm bằng năng lực, uy tín và sản phẩm nghề nghiệp của mình.
Đại biểu Vũ Văn Tiến (Ảnh: Media Quốc hội).
Cũng quan tâm đến chất lượng hành nghề, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) cho rằng việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc là cần thiết để bảo đảm chất lượng chuyên môn, an toàn công trình và kiểm soát các yêu cầu về kỹ thuật, mỹ thuật, văn hóa kiến trúc, đồng thời tạo điều kiện để kiến trúc sư Việt Nam hội nhập quốc tế.
Đại biểu đề nghị cân nhắc việc bỏ thi sát hạch làm căn cứ cấp chứng chỉ hành nghề. Theo ông, trong điều kiện hệ thống dữ liệu quốc gia về hoạt động hành nghề kiến trúc chưa được xây dựng đầy đủ, đồng bộ và minh bạch, nếu chỉ dựa vào hồ sơ, kinh nghiệm mà không tổ chức sát hạch sẽ khó kiểm chứng chính xác năng lực thực tế của người hành nghề.
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, khi hệ thống dữ liệu quốc gia được xây dựng đầy đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng toàn diện quá trình hành nghề, việc xem xét bỏ kỳ thi sát hạch sẽ phù hợp và khả thi hơn. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền có thể dựa trên dữ liệu về quá trình hành nghề để đánh giá, kiểm soát năng lực của từng cá nhân trước khi cấp chứng chỉ.
Đại biểu Lê Thanh Hoàn (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu Lê Thanh Hoàn (đoàn Thanh Hoá) cho rằng, nếu tiếp tục duy trì chứng chỉ hành nghề cần quy định rõ chỉ yêu cầu chứng chỉ đối với người chủ trì, chủ nhiệm thiết kế kiến trúc hoặc kiến trúc sư hành nghề độc lập khi thực hiện hai nhóm công việc là thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch.
Cùng với đó, cần làm rõ cơ chế hành nghề đối với các trường hợp không thuộc diện phải có chứng chỉ.
Đại biểu đề nghị xác định rõ tiêu chuẩn, yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp; cá nhân đáp ứng các tiêu chuẩn này có thể đăng ký hành nghề tại cơ quan quản lý nhà nước. Cơ quan quản lý có trách nhiệm cập nhật, công khai danh sách người hành nghề trên hệ thống thông tin để thuận lợi cho việc quản lý và giám sát.
Vẫn duy trì chứng chỉ hành nghề kiến trúc với một số chức danh
Phát biểu giải trình làm rõ ý kiến đại biểu về việc tiếp tục duy trì chứng chỉ hành nghề đối với một số chức danh chủ trì, chủ nhiệm thiết kế kiến trúc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo không quy định hoạt động hành nghề kiến trúc là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc thành lập tổ chức, tham gia thị trường và cung cấp dịch vụ kiến trúc được thực hiện theo pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư và các quy định pháp luật có liên quan.
Đáng chú ý, dự thảo đã thu hẹp đáng kể phạm vi các trường hợp phải có chứng chỉ hành nghề, chỉ duy trì đối với những vị trí có yêu cầu cao về năng lực và trách nhiệm chuyên môn, như chủ nhiệm công trình (kiến trúc sư trưởng).
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo Bộ trưởng, việc duy trì chứng chỉ đối với các chức danh này là cần thiết bởi đây là những vị trí giữ vai trò quan trọng trong thiết kế công trình, tổ chức không gian đô thị, nông thôn và cần được cơ quan quản lý nhà nước xác nhận về năng lực chuyên môn.
Trước băn khoăn của đại biểu về việc kê khai dữ liệu trên hệ thống tiêu chuẩn hành nghề kiến trúc có thực sự giúp cắt giảm thủ tục hay không, Bộ trưởng nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi thực sự làm thay đổi phương thức quản lý, giảm thành phần hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế sự can thiệp hành chính không cần thiết.
Theo đó, đối với những trường hợp không thuộc diện bắt buộc phải có chứng chỉ, dự thảo quy định cơ chế cập nhật thông tin về văn bằng chuyên môn, kinh nghiệm và phạm vi công việc trên hệ thống cơ sở dữ liệu.
Việc đăng tải thông tin cá nhân trên hệ thống dữ liệu không phải là một thủ tục xin phép hành nghề, mà nhằm phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, hậu kiểm khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Đối với những chức danh vẫn phải có chứng chỉ, dự thảo cũng hướng tới đơn giản hóa tối đa thủ tục cấp, cấp lại; đồng thời bỏ thi sát hạch và hội đồng xét cấp, qua đó rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
