Lớp học có hai nhóm ngồi quay lưng lại nhau, nhìn về hai hướng. Tức một lớp ghép, 2 trình độ khác nhau, 2 cái bảng ở 2 phía tường đối diện. Một đứa trẻ chạy nhảy tung tăng giữa lớp. Tất nhiên là một cô dạy. Đầu này lớp 4, đầu kia lớp 5. Cô giáo này nguyên là phó hiệu trưởng một cái trường cũng thuộc loại khó khăn nhất tỉnh Gia Lai cũ, biết tôi hay đi xin sách cho các thư viện trường, cả đồ dùng học tập và giày dép cho học sinh nữa, nên cũng vài lần nhờ tôi xin và mang xuống. Giờ sáp nhập, cô tình nguyện xuống làm giáo viên, và vào một điểm trường sâu hơn, dạy lớp ghép. Cô giới thiệu: năm nay năm mốt tuổi. Hai chín năm trong nghề, mười hai năm làm cán bộ quản lý (phó hiệu trưởng).
Căn giờ giải lao, tôi gọi điện cho cô hỏi về cái đứa trẻ con xuất hiện trong lớp. Cô bảo, em của học trò đấy ạ. Em giờ vừa dạy học vừa… trông trẻ, mà dạy lớp ghép, nên giờ giống như dạy… 3 lớp, mà thà lớp 4 với 5 như em đang dạy nó dễ, giờ thêm đứa… mẫu giáo. Nhưng không thế thì chúng nghỉ học ở nhà trông em để bố mẹ đi làm. Thà để nó mang em đến lớp còn hơn nó vắng, sụt sĩ số.
Vùng này tôi từng đến, rất khó khăn, chủ yếu là người Jrai bản địa sinh sống. Đất rất ít, toàn đá, nước lại càng hiếm. Ở cái làng Kueng Đơn này, bà con chủ yếu canh tác dưới lòng hồ Ayun, ruộng ở dưới lòng hồ ấy, và may còn có nước ở hồ mà canh tác, một số người thì lênh đênh con thuyền đánh cá. Và vì thế có khi bà con ở dưới lòng hồ luôn, ít về nhà.
Muốn vận động chúng đi học thì phải vận động chúng… cõng em đi theo để bố mẹ đi làm. Cô gặp và hứa: bạn nào phải trông em thì mang em đến lớp cùng, cô trông cho. Ở lớp sạch sẽ (cô lau dọn hàng ngày) mà mát mẻ nữa. Cô vừa dạy vừa trông trẻ, sẽ đảm bảo sĩ số và chất lượng. Cô sẽ rất vui nhé vì có trò để dạy...
Và như thế này mới vui, cô giáo kể: chúng chỉ đi… tay không tới lớp, mọi việc đã có cô lo.
Lo như nào, cô liệt kê vội tôi nghe loáng thoáng: Đầu năm giờ cô dùng lương mua bút, vở cho học sinh, nó chỉ mang "cái người" đến lớp là mình mừng rồi. Từ thau chậu rửa tay, khăn trải bàn... cô bỏ tiền mua hết. Cây lau nhà cô mua. Xô chậu cô mua. 1 chổi quét lớp, 15 chổi xương quét sân cô mua… Sách thì của nhà trường. Sách cũ thôi. Cặp thì cô vận động từ thiện tặng đủ. Giờ đang cần cái tivi cho học sinh học…
Ảnh minh họa.
Hỏi tiếp thì biết cái lớp ghép cô đang dạy ở điểm trường này có hai mươi bốn học sinh, lớp bốn có mười bốn học sinh, lớp năm có mười. Thêm một đứa tôi thấy trong ảnh và clip hôm nay là hai lăm, nghe bảo có hôm tới bốn năm đứa "ngoài sĩ số" như thế.
Hỏi thêm mới biết, cái vùng 3 khó khăn này đi đâu thì thường đi… cả nhà. Bố mẹ đi làm là tha con đi theo, ngoài nhà chính trong làng thì có nhà rẫy, nên trẻ con theo bố mẹ đi làm cả tháng mới về, nhất là dịp ra tết. Một số khác thì được giao… chăn bò, buổi sáng đi học buổi chiều chăn bò, nên đứa nào đi học buổi chiều là… nghỉ. Tất nhiên đứa nhận chăn buổi sáng cũng nghỉ.
Nên công việc chính của những giáo viên như cô giáo tôi đang kể này, chưa chắc đã phải là… dạy, mà phải vận động chúng đến lớp cho đủ cái đã. Nên việc dùng tiền cá nhân mua bánh kẹo sách bút cho chúng là… chuyện thường ngày ở lớp. Dạy tiểu học là tất cả các môn, đã khổ rồi, giờ thêm lớp ghép, 2 trình độ khác nhau, và giờ, thêm… nhà trẻ và mẫu giáo.
Lại nhớ câu chuyện "thầy giáo bánh mì" tôi đã viết trên mục này về thầy Tùng ở một huyện cũng xa của Gia Lai bỏ tiền túi mua bánh mì "dụ" học sinh đi học, rồi từ đấy đến giờ có hẳn một xe bánh mì chuyên nghiệp do nhiều người góp vào, mỗi sáng học sinh tới xếp hàng nhận bánh ăn rồi vào lớp. Ông thầy thì dậy từ 4h sáng nhận bánh mì từ lò chở tới kịp phục vụ học trò nghèo…
Giữa chừng câu chuyện cô giáo này hỏi: Anh ơi cái vụ học sinh quê em nghỉ học cả loạt đến đâu rồi, chúng đi học chưa? Gớm, được voi đòi tiên quá.
Thì ra cô này quê Nghệ An, và vẫn đau đáu chuyện quê.
Là ở quê cô ấy, tới sáng qua, khi tôi viết bài này, thì thông tin mới nhất là, học sinh thôn Tiến Sơn xã Quỳnh Tam ấy vẫn mới chỉ lác đác tới trường (ngày 7/10 mới 43/166 cháu đi học) dù tỉnh Nghệ An cam kết hỗ trợ không hạn chế về thời gian các phương án xe đưa đón, tiền ăn bán trú cho học sinh thôn Tiến Sơn. Thấy báo chí đưa ảnh, thầy cô giáo, cán bộ xã, và cả các chú công an, đón các cháu lên xe đưa đến trường long trọng như đưa đón… VIP.
Cũng khi tôi viết bài này thì trên một tờ báo có bài viết "Giảm áp lực giáo viên, đừng dừng ở chỉ đạo", có đoạn: "Nhìn vào danh mục hồ sơ, sổ sách mà một giáo viên (GV) tiểu học đang phải gánh vác, không ít người ngỡ ngàng. Chuyển đổi số những tưởng mang lại kỳ vọng tinh giản thủ tục nhưng đôi khi lại trở thành "gánh nặng kép". Nhiều nơi yêu cầu GV vừa tải kế hoạch bài giảng lên phần mềm quản lý, vừa phải in bản giấy hoặc ghi sổ tay truyền thống để đối phó với các đợt kiểm tra.
Chưa hết, những biến tướng trong công tác chuyên môn cũng gây khó khăn cho nhà giáo. Những đợt thao giảng hay kỳ thi GV giỏi mang tính hình thức biến thành các "sàn diễn", nơi học sinh (HS) học thuộc lòng câu trả lời, còn thầy cô thì chuẩn bị kịch bản cả tuần lễ. Áp lực còn lấn sang cả các nhiệm vụ phi giáo dục: từ việc nhập dữ liệu đất đai, viết bài đưa tin cho trang web trường để chạy chỉ tiêu truy cập, cho đến việc vận động HS và cả phụ huynh tham gia các phong trào, cuộc thi trực tuyến không liên quan đến giảng dạy"...
Thì tôi lại nối điện thoại gọi lại cho cô giáo ở điểm trường kia, cô đang trên đường về nhà. Từ trường về nhà hơn mười cây số. Tôi ngạc nhiên: nghỉ rồi à? Dạ, 10h15 là nghỉ, trường chưa có bán trú nên buổi trưa học sinh lại về nhà ăn cơm, chiều đến học tiếp. Chiều có đủ không? Hên xui anh ơi, đứa đến phiên chăn bò thì ở nhà chăn, đứa em không chịu đi nữa thì ở nhà cùng em. Có đứa thì… không thích học buổi chiều, học buổi sáng đủ rồi, chiều đi chơi…
Và mới biết thêm, cái làng này là làng tái định cư từ lòng hồ Ayun hồi nào. Không có đất canh tác nên bà con vẫn quay lại lòng hồ để làm, có khi ở cả tháng mới về nhà. Còn cô giáo, khi tôi hỏi thì đang vội vàng nấu cơm ăn để 13 giờ có mặt tại lớp. 13h30 mới học nhưng phải đến trước để dọn dẹp vệ sinh đón học trò. Tới giờ chưa đủ là đi tìm, có đứa lười, leo cả lên cây để trốn khi thấy cô xuất hiện trước nhà nó. Thực ra, cô cho biết, quy định là 14h mới học, nhưng điểm trường đôn giờ lên để học trò đến sớm nhưng không thấy cô chúng sẽ… bỏ về. Và cũng để cô cũng còn thời gian… đi tìm trò.
Và như thế một ngày cô giáo này đi về khoảng bốn mươi cây số để dạy lớp ghép 4 và 5 với hai bốn học sinh, thi thoảng thêm vài cháu "trình độ" mẫu giáo với nhà trẻ…
* Bài viết theo quan điểm tác giả!
