Mấy năm trước được nhà báo Mai Thanh Hải, một "con nhím" của vùng miền núi Việt Bắc rủ, tôi lên Hà Giang "tháp tùng" anh trong một "nhiệm vụ đặc biệt" đúng dịp 27 tháng 7, là kết nối đưa thân nhân của liệt sĩ từ Đăk Lăk ra nhận mộ sau 44 năm tìm kiếm, rồi tranh thủ lang thang một vòng Hà Giang và mới thấy hết sự cám dỗ kinh khủng của nó nếu anh có máu… liều.
Và quả là, đặt chân tới đâu là ngất ngây tới đấy. Những là Mã Pí Lèng, Cao nguyên đá, dốc Thẩm Mã, Hoàng Su Phì, dinh thự vua Mèo Vương Chí Sình (tôi quen và chơi với anh Vương Duy Bảo, cháu nội của ngài Vương Chí Sình, và may mắn là lần ấy vào thăm dinh thự của vua thì gặp ông Bảo đang ở đấy, ông lôi vào uống rượu say ngất ngư), cột cờ Lũng Cú, sông Nho Quế, hẻm Tu Sản, làng Lô Lô Chải… và đặc biệt là phố cổ Đồng Văn.
Lại nhớ hôm ấy, khá mệt sau cuộc vừa đi vừa… rượu, chúng tôi ghé phố cổ ngồi cà phê thư giãn. Đúng là tấp nập, là đông đúc, là nhộn nhịp… nhưng vẫn thấy như là thiêu thiếu cái gì đấy. Cảm giác tự phát nó vẫn phảng phất…
Phố cổ Đồng Văn.
Rồi gần đây, trên mạng, có cái tài khoản Hùng Hà Giang xuất hiện. Và tôi bị hút vào đấy.
Anh tên là Sùng Mạnh Hùng, người H’mông, là cán bộ trung tâm văn hóa Đồng Văn, giờ là cán bộ Trung tâm Dịch vụ công xã Đồng Văn. Tôi kể với người bạn về anh này và kết luận: Đấy là một người Mông rất… kinh.
Ấy là anh có tài… nhảy. Hồi tôi đến đấy anh chưa xuất hiện, nhưng giờ, những ai đã tới phố cổ Đồng Văn thì đều đã biết để đợi, rằng là đúng 20h thì đêm phố cổ bắt đầu. Và "cơ trưởng", chữ dùng của một tờ báo, của đêm ấy là Hùng Hà Giang, tức Sùng Mạnh Hùng, dù anh mới sinh năm 1992.
Chả biết học từ bao giờ, nhảy có bài bản gì không, có đúng không, nhưng xem clip thì thấy anh… nhạc nào cũng nhảy, và rất đẹp. Nói thêm, tôi rất nể điệu nhảy khèn của người Mông khi họ gần như… ngồi nhảy. Nó vừa khó vừa mỏi, nhưng họ nhảy rất giỏi, đẹp và rất đều.
Giờ tôi đâm nghiệm, vào mạng là trước tiên xem Hùng Hà Giang nhảy. Có thể là tôi cũng đang sống ở một vùng có liên quan tới văn hóa dân tộc thiểu số: Pleiku. Nơi cũng từng và đang có cái món "Cồng chiêng cuối tuần" nhưng nó thua xa mọi mặt cái góc phố cổ của Hùng Hà Giang này.
Tất nhiên, tham gia nhiệt tình nhất vẫn là các bạn khách du lịch nước ngoài, mà ta nôm na gọi là Tây. Cái tài của Hùng là, gặp Tây nào cũng lôi vào nhảy được, bất kể quốc tịch, tuổi tác. Nhắc quốc tịch, tuổi tác bởi với từng đối tượng thì cách nhảy, thói quen và khả năng đều khác nhau. Nhưng gặp Hùng Hà Giang rồi thì, như nhau tất.
Nó không chỉ là khả năng, là sức khỏe (nhảy liên tục như thế không khỏe là… sụm bà chè ngay), mà cái chính là lòng nhiệt tình, là yêu mảnh đất của mình, yêu đến si mê, cháy bỏng, và quan trọng nữa, khả năng tổ chức, tập hợp. Đầu tiên là phô diễn, nghệ thuật luôn bắt đầu bằng sự phô diễn, để khoe, để chinh phục, để truyền cảm xúc… tôi nghĩ Hùng phải yêu mảnh đất của mình đến như thế nào để anh đêm nào cũng bung hết cảm xúc, hết năng lượng cá nhân truyền cho du khách như thế?
Và nó rất có hiệu quả. Giờ ở cái chỗ tôi từng ngồi uống cà phê ngắm căn gác hai cổ kính ấy, hàng đêm đều nghìn nghịt người. Họ đến vì họ thích, vì sự quyến rũ của Đồng Văn, bởi nơi ấy có Sùng Mạnh Hùng, người đốt lửa (cả nghĩa đen và bóng) cho họ.
Tác giả và phố cổ đồng văn
Chưa hết, giờ lại xuất hiện một người nữa.
Là ông chủ tịch xã Đồng Văn.
Ông này năm hai tuổi nhưng xem trong các clip còn khá trẻ, giờ thường xuyên xuất hiện trên các clip với áo sơ mi màu tối bỏ trong quần tây, nhưng đi dép tổ ong, đội mũ cối, mở đầu clip bằng câu chào quen thuộc: "Xin chào, tôi là Nam, Chủ tịch UBND xã Đồng Văn". Ông Nam, với chiếc xe máy Dream cũ, lặn lội vào tất cả các làng của Đồng Văn, mà các làng này khá cách xa nhau, còn rất nhiều khó khăn, nhưng mỗi làng lại có một sức hấp dẫn riêng, có mặt mạnh riêng, để hấp thụ du lịch, kiểu nếu anh không nói thì không ai biết. Chủ tịch Nam tự nguyện làm người nói cho nhiều người ở khắp nơi biết những cái hay, cái đẹp, có cái còn tàng ẩn, còn tiềm năng, nhưng chính nó lại có khả năng hấp dụ rất lớn, chính là mỏ vàng của du lịch…
Tất nhiên tôi biết, ông vào các làng thuộc xã mình quản lý không phải chỉ để… quay clip, mà cái chính là để hiểu, để nắm tình hình bà con, từ đó, hoặc là hướng dẫn ngay, hoặc về đề ra các phương án, kế hoạch để giúp bà con làm ăn giàu có hơn. Nhưng quay clip rồi tận dụng công nghệ, giới thiệu cho khắp nơi biết thêm về mình, tại sao không, nếu anh dám, chịu khó, và quan trọng là, có trách nhiệm với nhân dân.
Nói "dám" là bởi tôi biết, cũng nhiều lãnh đạo cấp phường xã, vẫn coi mạng xã hội là thứ gì đó… ngoài mình, là thứ nó không "xứng đáng" để mình quan tâm, dù họp hành vẫn chỉ đạo rất hăng: Chuyển đổi số, chuyển đổi số… nhưng chuyển đổi như thế nào có khi cũng chả biết.
Vả nữa, để làm được những clip như thế, nó đòi hỏi, ngoài sự hoạt khẩu, còn phải nắm rất vững vấn đề. Kinh nghiệm bản thân tôi cho thấy, biết mười nói hai là thích nhất, biết mười nói năm là bắt đầu khó, nói tám là khó, còn lại là… rất khó, phải có… tài liệu. Nên cái việc chủ tịch xã Đồng Văn Phạm Đức Nam rất tự tin, giờ thì rất nhuyễn, khi đứng trước ống kính, dẫu là camera điện thoại: Xin chào, tôi là Phạm Đức Nam, chủ tịch xã Đồng Văn… nó chứng tỏ anh nắm rất chắc thông tin địa phương mình, số liệu đời sống, tới bà con của mình, hoàn cảnh từng người, phong tục tập quán, bản sắc văn hóa, và rất yêu họ, có trách nhiệm với họ… mới làm được như thế.
Nên nếu gọi Sùng Mạnh Hùng là người Mông đi đầu trong chuyển đổi số du lịch ở Đồng Văn, thì cũng có thể gọi như thế với chủ tịch Phạm Đức Nam, là lãnh đạo đi đầu trong chuyển đổi số để làm việc và phục vụ nhân dân địa bàn mình phụ trách, quảng bá địa phương mình, tiềm năng du lịch, văn hóa địa phương mình tới cả nước. Và không chỉ trong nước, cứ nhìn khách Tây trong các đêm phố cổ Đồng Văn thì biết.
Và cũng mừng là gần đây, có hàng loạt bí thư, chủ tịch các xã phường cũng có các kênh trên mạng xã hội, như "Bí thư xứ Mường" của ông Nguyễn Duy Tư, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn (huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa), như chị Thái Thị Mỹ Dung, bí thư đảng ủy, chủ tịch HĐND xã Long Vĩnh, tỉnh Vĩnh Long với tài khoản facebook "Hoa mặt trời". Chị này (xinh và trẻ) thường xuyên xuất hiện trên fb của mình, livestream giới thiệu quê hương như một MC chuyên nghiệp.
Chị nói ngay trên sóng: "Là bí thư xã tôi không thể đứng ngoài ước mơ phát triển quê hương mình được. Tôi làm truyền thông vì Long Vĩnh, vì nhân dân Long Vĩnh, vì sản phẩm Long Vĩnh cần đi xa hơn nữa"… vân vân…
Lại nhớ câu dặn của Hồ Chủ tịch: "Cái gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm".
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả
