Biến động chưa từng có tiền lệ
Chia sẻ tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2026, ông Lưu Văn Tuyển - Tổng Giám đốc Petrolimex cho biết xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát từ cuối tháng 2 đã đẩy thị trường xăng dầu quốc tế vào chu kỳ biến động đặc biệt nghiêm trọng.
Có những thời điểm giá dầu thành phẩm thế giới dao động từ 20 - 50 USD/thùng chỉ trong thời gian ngắn, trong khi phụ phí thị trường tăng lên mức 30 - 37 USD/thùng. Riêng tháng 3/2026, giá dầu diesel từng vọt lên 292 USD/thùng, tăng 329% so với tháng trước, trước khi giảm mạnh xuống khoảng 140 USD/thùng vào đầu tháng 4.
Biến động giá khiến chi phí nhập khẩu tăng đột biến. Một lô hàng 40.000 tấn xăng dầu trước đây có giá trị khoảng 25 - 26 triệu USD đã tăng lên tới 85 - 87 triệu USD. Theo ông Lưu Văn Tuyển, riêng mảng kinh doanh xăng dầu của Petrolimex ghi nhận khoản lỗ hơn 1.000 tỷ đồng trong quý I/2026 do tác động từ biến động giá vốn quốc tế.
Ông Lưu Văn Tuyển - Tổng Giám đốc Petrolimex.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn không nằm ở kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp mà là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng. Theo ông Phạm Văn Thanh - Chủ tịch HĐQT Petrolimex, căng thẳng địa chính trị đã tạo áp lực trực tiếp lên nguồn cung, chi phí đầu vào, logistics và khả năng duy trì nhịp cung ứng cho thị trường trong nước.
Ở góc độ vĩ mô, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng xung đột tại khu vực Vùng Vịnh đã tác động trực tiếp tới an ninh năng lượng toàn cầu cũng như Việt Nam.
Theo ông Bảo, Trung Đông hiện cung cấp khoảng 80% dầu thô, nhiên liệu và khí đốt cho châu Á, tương đương khoảng 20% nhu cầu năng lượng của thế giới. Vì vậy, bất kỳ biến động nào tại khu vực này, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, đều có thể gây ra những cú sốc lớn về giá cả và nguồn cung.
Việt Nam hiện vẫn là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu.
Việt Nam hiện vẫn là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu. Tổng nhu cầu xăng dầu và khí đốt của nền kinh tế khoảng 26,65 triệu tấn mỗi năm, trong khi nguồn cung trong nước mới đáp ứng được khoảng 54,4%. Phần còn lại phải nhập khẩu, trong đó khu vực Trung Đông chiếm tỷ trọng đáng kể.
"Điều này khiến Việt Nam dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị tại khu vực", ông Bảo nhận định.
Tác động của biến động năng lượng cũng không chỉ dừng ở lĩnh vực xăng dầu. Trong tháng 3/2026, giá xăng E5 RON92 tăng 26,2%, trong khi dầu diesel tăng tới 57,4% so với bình quân tháng trước. Hệ quả là chi phí vận tải, logistics và sản xuất đồng loạt leo thang.
Nhiều lĩnh vực như hàng không, hóa chất, phân bón, vật liệu xây dựng hay nông nghiệp đều chịu áp lực lớn. Riêng ngành xây dựng, nếu giá nhiên liệu tăng gấp đôi, chi phí dự toán các công trình giao thông có thể tăng gần 16%.
"Những con số này cho thấy an ninh năng lượng không còn là câu chuyện riêng của ngành xăng dầu mà đã trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định kinh tế vĩ mô, năng lực cạnh tranh và mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế", ông Bảo chia sẻ.
Từ ứng phó đến chủ động
Trước những biến động của thị trường thế giới, Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế tác động tới nền kinh tế.
Ngay từ đầu năm 2026, Bộ Công Thương đã phân giao kế hoạch nguồn cung cho các doanh nghiệp đầu mối với sản lượng khoảng 36 triệu m3/tấn xăng dầu - mức cao nhất từ trước tới nay, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và có tính đến yếu tố dự phòng.
Các doanh nghiệp đầu mối cùng hai nhà máy lọc dầu trong nước cũng chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh, vận hành gần như tối đa công suất. Tuy nhiên, khi xung đột bùng phát từ cuối tháng 2, nhiều nhà cung cấp quốc tế đã tuyên bố bất khả kháng do ảnh hưởng từ tình hình an ninh hàng hải.
Trước diễn biến này, các doanh nghiệp buộc phải đẩy mạnh tìm kiếm nguồn hàng thay thế, mở rộng đối tác và đa dạng hóa thị trường nhập khẩu để giảm thiểu rủi ro.
Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam.
Song song với việc bảo đảm nguồn cung, các công cụ điều hành thị trường cũng được kích hoạt nhằm giảm áp lực lên giá nhiên liệu trong nước. Theo ông Bùi Ngọc Bảo, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tiếp tục phát huy vai trò là công cụ hỗ trợ điều tiết thị trường, góp phần giảm bớt tác động tăng giá trong khả năng cho phép.
Đặc biệt, ngày 12/4/2026, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 19/2026 về một số quy định liên quan đến thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay.
Theo đó, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay được giảm về mức 0 đồng; các mặt hàng này không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào; thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại cũng được đưa về 0%. Chính sách có hiệu lực từ ngày 16/4 đến hết ngày 30/6/2026.
Đây được xem là những giải pháp kịp thời nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Tuy nhiên, theo ông Bùi Ngọc Bảo, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc thiếu hay đủ nguồn cung trong ngắn hạn mà là khả năng làm chủ hệ thống năng lượng trong trung và dài hạn.
Việt Nam đang thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học như xăng E5, E10.
Theo đó, Việt Nam cần chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động về an ninh năng lượng. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia tương đương khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng theo tinh thần Nghị quyết số 70/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng.
Bên cạnh đó là đa dạng hóa nguồn cung, hoàn thiện chuỗi LNG, phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng và xây dựng chính sách đủ ổn định để doanh nghiệp có thể mở rộng nhập khẩu từ nhiều thị trường khác nhau.
Một hướng đi khác được đánh giá có ý nghĩa chiến lược là thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học như E5, E10 nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời nâng cao mức độ tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia.
Đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng trong ngắn hạn, Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và điều hành giá linh hoạt. Trong trung hạn, cần xây dựng hệ thống kho dự trữ chiến lược, hoàn thiện chuỗi LNG và triển khai đồng bộ quy hoạch năng lượng. Về dài hạn, mục tiêu là giảm dần phụ thuộc nhập khẩu, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và tăng cường ngoại giao năng lượng để bảo đảm nguồn cung bền vững.
"Xung đột Trung Đông chính là bài test năng lượng đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để chúng ta rà soát và chuyển đổi sang mô hình an ninh năng lượng chủ động hơn", ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh.
Trong một thế giới mà những biến động địa chính trị có thể làm đảo lộn thị trường chỉ sau một đêm, an ninh năng lượng không còn đơn thuần là bảo đảm đủ nhiên liệu cho nền kinh tế vận hành. Đó là năng lực dự báo, dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng khả năng tự chủ để nền kinh tế đủ sức chống chịu trước các cú sốc toàn cầu. Đây cũng sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng trong những năm tới.
