Bảo đảm tính cập nhật và thích ứng của pháp luật
Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV đã thông qua Luật Báo chí (sửa đổi) gồm 4 chương, 51 Điều. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu – Phó trưởng đoàn chuyên trách đoàn ĐBQH Thành phố Huế nhấn mạnh Luật Báo chí (sửa đổi) được Quốc hội thông qua thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy lập pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh chóng của môi trường truyền thông hiện đại.
So với Luật hiện hành, đạo luật lần này không chỉ sửa đổi, bổ sung về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy "quản lý nội dung truyền thống" sang "quản lý hoạt động báo chí trong hệ sinh thái số", trong đó lấy công nghệ, dữ liệu và trách nhiệm xã hội làm trụ cột.
Các điểm mới nổi bật bao gồm: Quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng; quy định về ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo; làm rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí, nhà báo và các chủ thể liên quan; tăng cường cơ chế tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình.
Một trong những điểm mới của Luật Báo chí (sửa đổi) đó là hoàn thiện quy định về quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng và ứng dụng công nghệ mới, bao gồm việc điều chỉnh hành vi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (Ảnh: Media Quốc hội).
Nói về điểm mới này, bà Sửu cho rằng, việc bổ sung, hoàn thiện các quy định liên quan đến hoạt động báo chí trên không gian mạng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có ý nghĩa rất lớn, thể hiện ở 3 khía cạnh cơ bản.
Đó là, bảo đảm tính cập nhật và thích ứng của pháp luật. Báo chí hiện nay không còn bị giới hạn trong khuôn khổ báo in, phát thanh hay truyền hình truyền thống, mà đã mở rộng mạnh mẽ sang báo điện tử, nền tảng số, mạng xã hội và các hình thức phân phối nội dung mới. AI đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong thu thập, phân tích dữ liệu, gợi ý nội dung, biên tập tự động, thậm chí tạo sinh văn bản, hình ảnh, video.
"Nếu không có hành lang pháp lý kịp thời, sẽ xuất hiện "khoảng trống pháp luật", dẫn tới rủi ro về thông tin sai lệch, xâm phạm quyền con người, quyền công dân và an ninh thông tin", bà Sửu nói.
Cùng với đó, khẳng định vai trò định hướng của Nhà nước trong kỷ nguyên số. Luật không cấm đoán hay hạn chế sự phát triển của công nghệ mới, mà đặt ra nguyên tắc sử dụng AI một cách có trách nhiệm, minh bạch, phù hợp với chuẩn mực đạo đức báo chí và lợi ích công cộng. Điều này giúp bảo đảm báo chí tiếp tục giữ vai trò là nguồn thông tin chính thống, đáng tin cậy trong bối cảnh thông tin đa chiều, phức tạp.
Và cuối cùng là bảo vệ giá trị cốt lõi của nghề báo. Theo bà Sửu, việc điều chỉnh hành vi ứng dụng AI góp phần làm rõ ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và chủ thể chịu trách nhiệm. Dù công nghệ có phát triển đến đâu, trách nhiệm pháp lý và đạo đức đối với sản phẩm báo chí vẫn thuộc về con người, cụ thể là cơ quan báo chí và nhà báo.
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho hay, việc hoàn thiện quy định về quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng và điều chỉnh hành vi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) là một bước tiến quan trọng trong Luật Báo chí (sửa đổi).
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo bà, trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, báo chí không chỉ tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội mà còn đối mặt với nhiều thách thức về thông tin giả mạo, tin độc hại, việc khai thác AI để tạo nội dung…
"Do đó, những quy định mới vừa giúp bảo đảm các cơ quan báo chí vận dụng công nghệ hiện đại một cách minh bạch, vừa nâng cao trách nhiệm pháp lý trong việc cung cấp thông tin", bà Tú Anh chia sẻ.
Theo đại biểu, điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người dân, tăng tính chính xác, minh bạch của thông tin trên không gian mạng, mà còn góp phần xây dựng một môi trường báo chí lành mạnh, chuyên nghiệp và hiện đại hơn.
Đồng thời, các quy định về AI cũng mở ra cơ hội để báo chí Việt Nam tiếp cận và khai thác các công nghệ mới một cách có kiểm soát, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong sản xuất nội dung, nâng cao chất lượng thông tin, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng và cao của công chúng.
"Tôi cho rằng, đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nền báo chí nước ta phát triển bền vững, giữ vững uy tín và vị thế trong thời đại số", đại biểu Tú Anh nhấn mạnh.
Dòng chảy liên tục trên nền tảng số
Còn ĐBQH Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu đoàn Tp.Hà Nội cho rằng, Luật Báo chí (sửa đổi) đặt trọng tâm vào quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng và ứng dụng công nghệ mới, trong đó có điều chỉnh hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đây là một bước chuyển rất căn cơ trong tư duy lập pháp: từ "quản lý một nghề nghiệp" sang "quản trị một hệ sinh thái thông tin" đang vận động từng giờ, từng phút.
"Bởi lẽ, báo chí hôm nay không chỉ còn là trang báo in, bản tin phát thanh hay chương trình truyền hình theo khung giờ cố định. Báo chí đã trở thành dòng chảy liên tục trên nền tảng số, lan tỏa theo thuật toán, khuếch đại qua chia sẻ, tương tác, và đôi khi bị chi phối bởi các "động cơ" công nghệ mà người làm báo không trực tiếp kiểm soát", ông Sơn nói.
"Đưa AI vào khung pháp lý" theo đại biểu không phải để cản trở đổi mới, mà để nhấn mạnh một nguyên tắc mang tính nền tảng: công nghệ có thể thay đổi cách làm, nhưng không được phép thay đổi đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của báo chí. Nhà nước quản lý không gian mạng không nhằm "đóng cửa" sáng tạo, mà nhằm bảo vệ sự liêm chính của thông tin, bảo vệ quyền con người, danh dự nhân phẩm, quyền riêng tư, và bảo vệ một môi trường truyền thông lành mạnh, nơi công chúng có thể tin cậy.
ĐBQH Bùi Hoài Sơn.
Trên thực tế, Luật đã yêu cầu việc quản lý Nhà nước đối với hoạt động báo chí trên không gian mạng phải chặt chẽ tương tự như báo chí truyền thống, đồng thời bổ sung các quy định liên quan tới việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí và giao Chính phủ quy định chi tiết trách nhiệm của cơ quan báo chí khi dùng hệ thống AI.
Đại biểu lưu ý điểm quan trọng ở đây là "trách nhiệm" được đặt đúng chỗ: AI có thể là công cụ, nhưng người làm báo và cơ quan báo chí không thể "đổ lỗi cho thuật toán".
"Một bản tin sai, một hình ảnh giả, một nội dung xâm phạm đời tư… nếu được tạo bởi AI thì hậu quả xã hội vẫn là thật, nỗi đau của con người vẫn là thật, và trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm đạo đức vẫn phải thuộc về chủ thể báo chí. Luật đặt ra cơ sở để xây dựng một nguyên tắc vận hành mới: AI được phép hỗ trợ, nhưng không được phép thay thế lương tri nghề nghiệp", đại biểu phân tích.
Từ những quy định trên, theo đại biểu Bùi Hoài Sơn với các cơ quan báo chí, luật sẽ thúc đẩy quá trình chuẩn hóa quy trình sản xuất nội dung trong môi trường số.
Khi hoạt động báo chí trên không gian mạng được yêu cầu quản lý chặt chẽ tương tự báo chí truyền thống, đồng thời tích hợp dịch vụ trực tuyến và bảo đảm "nguyên vẹn nội dung thông tin đã đăng, phát trên nền tảng số báo chí quốc gia", điều đó buộc tòa soạn phải nâng cấp hạ tầng và kỷ luật nghề nghiệp từ khâu phê duyệt nội dung, quản lý bản thảo, lưu vết chỉnh sửa, tới quản trị dữ liệu và bảo vệ tài khoản tác nghiệp.
Ngoài ra, theo ông Sơn, việc luật hóa nội dung liên quan đến AI sẽ làm thay đổi cách các tòa soạn đầu tư công nghệ. Thay vì ứng dụng rời rạc theo phong trào, các cơ quan báo chí sẽ phải tiến tới xây dựng "chính sách AI nội bộ": AI được dùng ở khâu nào, ai chịu trách nhiệm, cơ chế thẩm định ra sao, tiêu chuẩn đạo đức và bản quyền thế nào, lưu trữ dữ liệu và bảo mật thế nào?...
Còn đối với công tác quản lý Nhà nước, theo ông Sơn, Luật giúp "đổi pha" phương thức quản lý báo chí trên môi trường số. Đây là điểm rất quan trọng, bởi quản lý trong kỷ nguyên số không thể chỉ "gọi, nhắc, xử phạt" theo cách truyền thống, mà phải có cơ chế pháp lý đủ rõ để phối hợp nhanh, xử lý kịp thời, bảo vệ công chúng, bảo vệ nạn nhân của tin giả và xâm hại danh dự.
"Nhưng tác động sâu hơn, theo tôi, nằm ở chỗ khi báo chí được tạo điều kiện đổi mới công nghệ đi kèm trách nhiệm, thì niềm tin công chúng có cơ hội được củng cố. Trong thế giới nơi ai cũng có thể "phát sóng", giá trị của báo chí không còn nằm ở việc đưa tin nhanh nhất, mà nằm ở việc đưa tin đúng nhất, có kiểm chứng, có bối cảnh, có trách nhiệm", ông Sơn nói.
Theo đại biểu, luật mới nếu triển khai tốt, sẽ góp phần đưa báo chí trở lại đúng vị trí điểm tựa tin cậy của xã hội trong những thời điểm nhiễu loạn thông tin.
Nâng cao niềm tin của xã hội đối với báo chí chính thống
Còn đại biểu đoàn Lâm Đồng cho rằng, những quy định mới về quản lý báo chí trên không gian mạng và ứng dụng AI sẽ tạo ra tác động sâu rộng đối với cả hoạt động báo chí lẫn công tác quản lý.
Trước hết, đối với các cơ quan báo chí, các quy định này giúp họ vận dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm, nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất thông tin. Báo chí sẽ trở nên minh bạch, chính xác hơn, giảm thiểu việc lan truyền thông tin sai lệch, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo trong khai thác các công nghệ mới.
ĐBQH trả lời báo chí bên hành lang Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV.
Đối với cơ quan quản lý, các quy định mới cung cấp công cụ pháp lý rõ ràng để giám sát, phát hiện và xử lý các vi phạm, bảo đảm thông tin trên không gian mạng được kiểm soát một cách chặt chẽ nhưng vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.
Ngoài ra, việc hoàn thiện khung pháp lý còn giúp tăng cường trách nhiệm pháp lý của các cơ quan báo chí, khuyến khích họ tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, nâng cao uy tín và vị thế của nền báo chí Việt Nam.
ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh kỳ vọng Luật Báo chí (sửa đổi) khi được thực thi sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần phát triển nền báo chí Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.
Theo đó, luật sẽ tạo ra một khuôn khổ pháp lý minh bạch, rõ ràng cho các cơ quan báo chí trong việc vận dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời nâng cao trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp. Điều này giúp báo chí vừa phát huy sáng tạo, vừa đảm bảo tính chính xác, minh bạch của thông tin, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của công chúng.
Cùng với đó, luật sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát và điều hành hoạt động báo chí hiệu quả hơn, xử lý kịp thời các vi phạm, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
"Tôi kỳ vọng rằng, khi luật đi vào thực thi, báo chí Việt Nam không chỉ nâng cao uy tín và vị thế trong nước mà còn từng bước hội nhập mạnh mẽ hơn với nền báo chí quốc tế, đóng góp tích cực vào sự phát triển xã hội, kinh tế và văn hóa.
Đồng thời là nền tảng pháp lý quan trọng để báo chí Việt Nam vừa phát triển năng động, vừa có trách nhiệm, thực sự trở thành công cụ thông tin, phản ánh trung thực đời sống xã hội và phục vụ lợi ích của nhân dân", bà Tú Anh nói.
Còn ĐBQH Nguyễn Thị Sửu kỳ vọng khi được tổ chức thực thi nghiêm túc, đồng bộ và nhất quán, luật sẽ mang lại 3 kết quả lớn.
Đó là, xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn, vừa làm chủ công nghệ, vừa giữ vững bản sắc, đạo đức và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, giúp các cơ quan báo chí yên tâm đầu tư dài hạn, đổi mới mô hình hoạt động, phát triển kinh tế báo chí gắn với nhiệm vụ chính trị – xã hội.
Song song với đó là nâng cao niềm tin của xã hội đối với báo chí chính thống, qua đó củng cố vai trò của báo chí trong việc định hướng dư luận, phản biện chính sách, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.
