Mỏ đá Thường Tân III khai thác vượt công suất trong 4 năm
Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra về chuyên đề quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Tp.Hồ Chí Minh, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Đồng Tháp.
Kết quả thanh tra cho thấy các cơ chế, chính sách đặc thù đã góp phần tháo gỡ khó khăn về nguồn vật liệu phục vụ các dự án cao tốc trọng điểm. Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản tại một số địa phương vẫn còn những tồn tại, hạn chế; trong đó có vụ việc được xác định có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Một trong những nội dung đáng chú ý được Thanh tra Chính phủ chỉ ra liên quan đến mỏ đá Thường Tân III, do Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương khai thác.
Mỏ này được UBND tỉnh Bình Dương (cũ) nay là Tp.Hồ Chí Minh cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 78, ngày 9/9/2019. Theo giấy phép, doanh nghiệp được khai thác với trữ lượng hơn 17 triệu m3 đá nguyên khối, công suất 1,7 triệu m3/năm, thời hạn khai thác 10 năm.
Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra về chuyên đề quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Tp.Hồ Chí Minh, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Đồng Tháp (Ảnh: Trí Vũ/BTT).
Tuy nhiên, kết quả xác minh, đối chiếu hồ sơ, chứng từ kế toán và tài liệu liên quan cho thấy trong 4 năm liên tục từ 2022 - 2025, công ty đã khai thác vượt công suất được cấp phép tổng cộng hơn 785.000m3 đá nguyên khối, tương đương hơn 1,1 triệu m3 đá nguyên khai, với tổng giá trị khoảng 120 tỷ đồng.
Cụ thể, năm 2022 doanh nghiệp khai thác vượt hơn 68.000m3. Con số này tăng lên hơn 236.000 m3 vào năm 2023 và hơn 237.000m3 vào năm 2024. Đến năm 2025, khối lượng vượt công suất là hơn 243.000 m3, tương đương 14%.
Theo Thanh tra Chính phủ, chính doanh nghiệp thừa nhận đã nhận thức rõ việc khai thác vượt công suất ghi trong giấy phép nhưng vẫn thực hiện do nhu cầu thị trường. Công ty chủ động kiểm soát sản lượng khai thác vượt dưới 15% công suất được phép nhằm tránh bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép khai thác khoáng sản.
Thanh tra Chính phủ xác định việc khai thác vượt công suất là không đúng nội dung giấy phép, vi phạm quy định của Luật Khoáng sản năm 2010 và Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Căn cứ hồ sơ thu thập được, hành vi này có dấu hiệu của tội Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên theo Điều 227 Bộ luật Hình sự.
Hơn 205.000m³ đá không được ghi nhận trên sổ sách
Không chỉ khai thác vượt công suất, hoạt động của mỏ Thường Tân III còn được Thanh tra Chính phủ xác định có dấu hiệu vi phạm trong công tác kế toán và kê khai thuế.
Theo kết luận giám định, tổng khối lượng khoáng sản thực tế đã khai thác tại mỏ từ ngày 1/8/2019 đến ngày 23/7/2026 là hơn 19 triệu m3 đá nguyên khai.
Trong khi đó, căn cứ hồ sơ, chứng từ kế toán do doanh nghiệp cung cấp, công ty kê khai tổng khối lượng khoáng sản khai thác trong cùng kỳ là 18 triệu m3 đá nguyên khai.
Qua đối chiếu, Thanh tra Chính phủ xác định khối lượng khoáng sản thực tế đã khai thác lớn hơn số lượng được doanh nghiệp kê khai trên sổ sách là hơn 205.000m3 đá nguyên khai, có giá trị tạm tính khoảng 28 tỷ đồng.
Cơ quan thanh tra cho rằng số đá đã được khai thác nhưng không được ghi nhận, phản ánh trên sổ kế toán có dấu hiệu của hành vi "để ngoài sổ kế toán tài sản của đơn vị kế toán hoặc tài sản liên quan đến đơn vị kế toán".
Hành vi này có dấu hiệu của tội Vi phạm quy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự. Đồng thời, Thanh tra Chính phủ xác định vụ việc có dấu hiệu của tội Trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.
Đáng chú ý, các khoản thuế, phí phải nộp ngân sách nhà nước nhưng chưa được doanh nghiệp kê khai, thực hiện được tạm tính khoảng 7 tỷ đồng.
Cơ quan quản lý chưa phát hiện, xử lý kịp thời
Bên cạnh sai phạm của doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản sau khi cấp phép.
Đối với mỏ Thường Tân III, Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương đã liên tục khai thác vượt công suất trong nhiều năm nhưng không được cơ quan quản lý phát hiện, xử lý kịp thời.
Đến thời điểm thanh tra, sau 8 năm kể từ khi được cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường Tp.Hồ Chí Minh chưa thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các điều kiện của giấy phép đối với mỏ này. Từ năm 2015 đến nay, cơ quan thuế cũng chưa kiểm tra công ty.
Thanh tra Tp.Hồ Chí Minh đã tiến hành thanh tra chuyên đề lĩnh vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng năm 2026 và phát hiện vi phạm, nhưng chưa kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.
Thanh tra Chính phủ đánh giá việc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sau cấp phép chưa bảo đảm yêu cầu của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.
Trách nhiệm được xác định thuộc về UBND Tp.Hồ Chí Minh, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra thành phố, cơ quan thuế, Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Không chỉ tại Tp.Hồ Chí Minh, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra những hạn chế trong quản lý khoáng sản tại Tây Ninh và Đồng Tháp. Các địa phương chưa ban hành quy chế phối hợp trong quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản; chưa thực hiện đầy đủ việc rà soát, cập nhật, khoanh định và điều chỉnh khu vực cấm, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản sau sáp nhập.
Tại Tây Ninh, một doanh nghiệp được gia hạn giấy phép khai thác cát từ tháng 3/2023 nhưng đến thời điểm thanh tra, sau hơn 3 năm, vẫn chưa triển khai khai thác và chưa hoàn tất thủ tục thuê mặt nước. Cơ quan quản lý chuyên ngành chưa kiểm tra, giám sát và đôn đốc doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các điều kiện theo giấy phép.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị các địa phương tiếp tục rà soát, thanh tra, kiểm tra để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan, từ đó xử lý nghiêm theo quy định.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ cho biết đã thực hiện việc chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự theo quy định của Luật Thanh tra năm 2025 và các quy định liên quan.
