Người dân trồng rừng kết hợp bảo vệ rừng và bảo vệ động, thực vật quý hiếm là mô hình hiệu quả để bảo vệ đa dạng sinh học - Ảnh:VGP/Đỗ Hương
Tại thôn Tú Mỹ, xã Tam Mỹ (TP Đà Nẵng), người dân được giao quản lý khoảng 30 ha rừng sản xuất trồng keo, tiếp giáp với Khu bảo tồn Đà Nẵng - nơi sinh sống của đàn voọc chà vá chân xám quý hiếm. Từ năm 2018, Tổ cộng đồng tuần tra bảo vệ rừng thôn Tú Mỹ với 10 thành viên được thành lập từ những người dân tiên phong, có ý thức trách nhiệm cao. Trong quá trình sản xuất, họ kết hợp tuần tra, ngăn chặn tình trạng đặt bẫy thú rừng, khai thác lâm sản trái phép và tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ rừng cho người dân.
Anh Huỳnh Công Phương, tổ trưởng tổ tuần tra, bảo vệ rừng thôn Tú Mỹ cho biết, mỗi tháng nhóm tổ chức khoảng 4 đợt kiểm tra nhằm phát hiện các hành vi xâm hại tài nguyên rừng và động vật hoang dã.
Năm 2018, Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt xanh (GreenViet) vào địa bàn xã thực địa. Khi biết về Tổ cộng đồng tuần tra, bảo vệ rừng tự phát này, GreenViet đã phối hợp với chính quyền xã Tam Mỹ Tây thành lập Nhóm tiên phong bảo vệ Voọc chà vá chân xám Tam Mỹ Tây. Ngoài đào tạo về kiến thức, kỹ năng, GreenViet cũng hỗ trợ trang thiết bị, máy móc… cho các thành viên trong Tổ, để từ đó hình thành một nhóm tuần tra ngày càng hoàn thiện về số lượng, tổ chức, nguyên tắc hoạt động.
Từ năm 2025, WWF - Việt Nam đã tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Tổ cộng đồng tuần tra bảo vệ rừng, bảo vệ voọc chà vá chân xám tại rừng Tú Mỹ. Bên cạnh việc trang bị cho nhóm trang thiết bị, kỹ năng…, WWF - Việt Nam hướng cộng đồng tới những sinh kế bền vững theo hình thức giúp bà con chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, phát triển sản xuất nông nghiệp bằng cách cho vay vốn sản xuất quay vòng (2 năm/người/lần)…
Sự chung tay của người dân, chính quyền và các tổ chức bảo tồn đã mang lại kết quả tích cực. Từ khoảng 20 cá thể voọc ghi nhận năm 2017, đến đầu năm 2024 số lượng đã tăng lên khoảng 75 cá thể thuộc 9 đàn, trong đó có nhiều cá thể non. Nhóm cũng phối hợp ngăn chặn hơn 50 vụ vi phạm, tái thả nhiều động vật hoang dã và vận động người dân bảo vệ sinh cảnh tự nhiên, góp phần duy trì và mở rộng diện tích rừng.
Hiện nay diện tích rừng tự nhiên khu vực Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông và Dương bản lầu không những được giữ nguyên diện tích mà còn có dấu hiệu tăng thêm khi số liệu năm 2024 từ UBND xã xác nhận để giao khoán cho cộng đồng quản lý bảo vệ là 31,64ha.
Việt Nam có nhiều khu vực có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, ổn định đời sống cho người dân với bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học - Ảnh: VGP/Đỗ Hương
Giải pháp chiến lược trong thực hiện bảo tồn, đa dạng sinh học
OECM (Khu vực có các biện pháp bảo tồn hiệu quả khác ngoài khu bảo tồn) là cách tiếp cận mới trong bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, áp dụng đối với những khu vực không thuộc hệ thống khu bảo tồn nhưng vẫn có giá trị sinh thái và được quản lý hiệu quả. Mô hình này đề cao sự tham gia của cộng đồng, trao quyền cho người dân quản lý các khu vực ngoài khu bảo tồn, đồng thời bảo đảm nguyên tắc đồng thuận, tự nguyện của chủ sở hữu, không làm thay đổi chủ thể hay phương thức quản lý hiện có.
Ngày 29/6, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ NN&MT) phối hợp với WWF - Việt Nam tổ chức Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về công nhận và quản lý OECM, hướng đến thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan trong thực hiện Khung Đa dạng sinh học toàn cầu và Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học.
Đến tháng 1/2026, thế giới đã ghi nhận hơn 7.200 OECM. Tại Việt Nam, khái niệm này đã được đề cập trong Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030. Giai đoạn 2023–2025, nhiều cuộc thảo luận và khảo sát thực địa đã được triển khai tại một số địa phương như Quảng Ninh, Huế, Quảng Trị, Đà Nẵng và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhằm đánh giá tiềm năng phát triển OECM.
Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn chưa có hướng dẫn kỹ thuật, bộ tiêu chí xác định và cơ chế báo cáo chính thức cho OECM. Điều này khiến nhiều khu vực tiềm năng như vùng đất ngập nước, rừng cộng đồng dù đã được nhận diện nhưng chưa có cơ sở pháp lý để đánh giá, công nhận và báo cáo.
Ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, cho rằng bên cạnh hệ thống khu bảo tồn biển, rừng ngập mặn hay khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Việt Nam còn nhiều khu vực có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, ổn định sinh kế và bảo tồn thiên nhiên.
Theo bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở NN&MT Đà Nẵng, nếu xây dựng tốt cơ chế đồng quản lý và chia sẻ lợi ích, bảo tồn có thể trở thành động lực cho phát triển xanh, kinh tế sinh thái và du lịch bền vững.
Trong khi đó, ông Văn Ngọc Thịnh, Tổng Giám đốc WWF - Việt Nam, nhận định đây là thời điểm thuận lợi để từng bước đưa OECM vào thực tiễn, đồng thời khẳng định WWF sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và hoàn thiện các cách tiếp cận phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Đỗ Hương
