Trước Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 diễn ra tại Hà Nội từ ngày 1-7/8, ông Nguyễn Trung Kiên - Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, đã có những trao đổi về định hướng đổi mới công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài trong giai đoạn mới, nhằm phát huy mạnh mẽ nguồn lực của cộng đồng kiều bào phục vụ phát triển đất nước.
Đổi mới tư duy để phát huy nguồn lực kiều bào
Theo ông Nguyễn Trung Kiên, chủ trương coi cộng đồng NVNONN là nguồn lực quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc luôn được Đảng và Nhà nước kiên định thực hiện, thể hiện tầm nhìn chiến lược cũng như tình cảm sâu sắc dành cho đồng bào sinh sống ở nước ngoài.
Hiện nay, cộng đồng gần 6,5 triệu người Việt Nam sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% định cư tại các nước phát triển, đang ngày càng khẳng định vị thế, uy tín chính trị, đồng thời sở hữu tiềm lực lớn về kinh tế, tri thức, khoa học - công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế.
Ông Nguyễn Trung Kiên - Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Ảnh: NVNONN).
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về NVNONN, cộng đồng kiều bào không chỉ đóng vai trò cầu nối hữu nghị giữa Việt Nam với thế giới mà còn trực tiếp tham gia xúc tiến đầu tư, thương mại, đóng góp cho công cuộc bảo vệ chủ quyền từ sớm, từ xa và phát triển đất nước.
Đánh giá bối cảnh hiện nay, ông Nguyễn Trung Kiên cho rằng tình hình thế giới và khu vực đang biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen; khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ; xung đột địa chính trị, bất ổn tại nhiều khu vực cùng xu hướng siết chặt chính sách nhập cư ở một số quốc gia đang tác động trực tiếp đến đời sống và địa vị pháp lý của người Việt Nam ở nước ngoài.
Trong nước, sau 4 thập kỷ Đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Ông nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định đối ngoại là nhiệm vụ trọng yếu, tiên phong phục vụ các mục tiêu an ninh, phát triển và nâng cao vị thế đất nước, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, toàn diện và hiệu quả hơn trên mọi mặt trận.
Từ thực tiễn đó, theo ông Nguyễn Trung Kiên, công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài cần được đổi mới mạnh mẽ.
Nếu trước đây trọng tâm là bảo hộ và chăm lo cộng đồng thì trong giai đoạn mới cần chủ động nâng cao vị thế của kiều bào, hỗ trợ bà con củng cố chỗ đứng về chính trị và kinh tế tại nước sở tại, đồng thời xây dựng cơ chế để cộng đồng phát huy ảnh hưởng, uy tín, nguồn lực và kinh nghiệm, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước.
"Cộng đồng người Việt Nam toàn cầu cần được đặt vào vị trí chủ thể, cùng tham gia giải quyết các bài toán phát triển quốc gia", ông nhấn mạnh.
Theo ông, tiến trình này đòi hỏi những chuyển đổi căn bản trong tư duy và cách tiếp cận: từ "kết nối" sang "đồng kiến tạo", từ "vận động" sang "thể chế hóa nguồn lực", từ "bảo tồn" sang "lan tỏa giá trị Việt", qua đó khơi dậy và phát huy tối đa mọi nguồn lực của kiều bào phục vụ các mục tiêu phát triển chiến lược của đất nước.
Tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường kết nối và phát huy nguồn lực
Là cơ quan tham mưu, xây dựng và triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với người Việt Nam ở nước ngoài, theo ông Nguyễn Trung Kiên, thời gian qua, Ủy ban Nhà nước về NVNONN đã triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ trọng tâm.
Trong công tác tham mưu chính sách, Ủy ban đã kịp thời đề xuất tháo gỡ những vướng mắc pháp lý liên quan đến kiều bào, góp phần xây dựng hành lang pháp lý thuận lợi, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của bà con khi trở về đầu tư, sinh sống tại quê hương.
Song song với đó, công tác chăm lo cộng đồng tiếp tục được chú trọng thông qua việc hỗ trợ bà con ổn định địa vị pháp lý và cuộc sống tại các địa bàn khó khăn.
Việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được đẩy mạnh thông qua triển khai sâu rộng Đề án Tôn vinh tiếng Việt, hỗ trợ cộng đồng tổ chức các hoạt động văn hóa truyền thống, góp phần gìn giữ ngôn ngữ và bản sắc dân tộc trong đời sống cộng đồng người Việt ở nước ngoài.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các kiều bào tiêu biểu về dự Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ tư và Diễn đàn Tri thức và chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài (Ảnh: TTXVN).
Theo ông Nguyễn Trung Kiên, công tác kết nối và phát huy nguồn lực kiều bào cũng đạt nhiều kết quả tích cực khi không chỉ thu hút hiệu quả nguồn vốn đầu tư mà còn khơi thông nguồn chất xám, thúc đẩy các dự án công nghệ cao và sáng kiến của đội ngũ trí thức, chuyên gia, doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài.
Những kết quả đó tạo nền tảng để công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài bước sang giai đoạn mới với những yêu cầu cao hơn. Theo ông, thời gian tới, công tác này sẽ tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết là triển khai hiệu quả các nghị quyết của Đại hội XIV của Đảng, tích hợp đầy đủ nội dung về người Việt Nam ở nước ngoài trong các chiến lược phát triển quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, gắn kết chặt chẽ với các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm khơi thông và lồng ghép nguồn lực kiều bào vào tiến trình phát triển.
Cùng với đó là tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, tăng cường niềm tin và sự gắn bó của kiều bào với quê hương thông qua đa dạng hóa các hình thức tiếp xúc và kết nối.
Ông cho biết, từ năm 2025 đến nay, lãnh đạo cấp cao đã thực hiện gần 60 cuộc gặp gỡ kiều bào; lãnh đạo Bộ Ngoại giao thực hiện khoảng 30 cuộc; đồng thời tổ chức nhiều đoàn công tác cộng đồng tại Campuchia, Thái Lan và Nhật Bản. Các chương trình hướng về cội nguồn như Xuân Quê hương, đoàn kiều bào thăm Trường Sa và nhà giàn DK-I, Giỗ Tổ Hùng Vương và Trại hè Việt Nam tiếp tục được đổi mới, thu hút hơn 4.000 lượt kiều bào tham gia từ năm 2024 đến nay.
Một nhiệm vụ trọng tâm khác là phát huy mạnh mẽ nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, y tế, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh; đồng thời phát huy hiệu quả các diễn đàn kết nối và mạng lưới đổi mới sáng tạo của kiều bào.
Đối với công tác gìn giữ bản sắc dân tộc, ông cho biết sẽ tiếp tục triển khai và nhân rộng Đề án Tôn vinh tiếng Việt; phát huy vai trò các Sứ giả tiếng Việt; mở rộng mạng lưới giảng dạy và học tập tiếng Việt trong cộng đồng; đồng thời gắn việc gìn giữ tiếng Việt với quảng bá văn hóa Việt Nam thông qua các hoạt động giới thiệu ẩm thực, trang phục truyền thống, văn hóa dân gian và các di sản văn hóa, góp phần củng cố bản sắc dân tộc và tăng cường sự gắn kết của cộng đồng với quê hương.
Ông Nguyễn Trung Kiên cho rằng công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian tới cần được triển khai với tinh thần chủ động, sáng tạo và thích ứng cao, đổi mới mạnh mẽ từ tư duy đến phương thức thực hiện theo phương châm "Đồng hành - Đồng kiến tạo - Kết nối".
Hướng tới Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, việc thống nhất nhận thức, tư duy và hành động của toàn ngành đối ngoại sẽ là cơ sở quan trọng để chuẩn bị cho Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 5 cũng như hoàn thiện các văn kiện, đề án chiến lược về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Theo ông Kiên, đây sẽ là nền tảng để gần 6,5 triệu kiều bào thực sự trở thành lực lượng đồng hành cùng nhân dân trong nước hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
