Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo tại Phiên họp
Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, chiều 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Luật Hải quan hiện hành đã được ban hành và thực hiện trong 12 năm, trải qua 5 lần sửa đổi. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, đặc biệt là sự bùng nổ của thương mại điện tử, cùng với yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và sắp xếp tinh gọn chính quyền hai cấp, việc tiếp tục sửa đổi Luật Hải quan là vô cùng cấp thiết nhằm đáp ứng các điều kiện thực tế mới, trọng tâm là hướng tới chuyển đổi hải quan số và hải quan thông minh.
Dự thảo luật gồm 2 điều với 5 nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung lớn.
Cụ thể là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện hải quan số: Chuyển đổi quy định về chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan từ dạng "chứng từ điện tử" sang dạng "thông điệp dữ liệu điện tử" để phục vụ vận hành hải quan số. Bãi bỏ các điều kiện đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan. Kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS); đồng thời bãi bỏ thủ tục xin gia hạn nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Giảm thiểu chế độ báo cáo của doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: Lần sửa đổi, bổ sung này sẽ tăng cường phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết các nội dung tại 8 điều của Luật. Giao thêm nhiệm vụ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết và hướng dẫn một số nội dung cụ thể tại 7 điều.
Bổ sung các quy định mới phù hợp xu thế: Bổ sung các khái niệm pháp lý mới gồm: "kiểm định hải quan", "quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan" và "địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế". Dự luật cũng bổ sung Điều 16a quy định riêng về công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, bảo đảm tính đồng bộ với Luật Thương mại điện tử.
Sửa đổi, hoàn thiện quy định để đồng bộ với hệ thống pháp luật và thực tiễn: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan sẽ sửa đổi, bổ sung tại 15 điều để chuẩn hóa các chức danh, tên gọi, chức năng và nhiệm vụ, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước mới sau khi được sắp xếp, tinh gọn. Sửa đổi khái niệm "kho ngoại quan", "người khai hải quan" để đồng nhất với Luật Thương mại điện tử và Luật Quản lý thuế. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong công tác quy hoạch, thiết kế và xây dựng các công trình liên quan đến khu thương mại tự do…
Dự luật cũng bãi bỏ các quy định không còn phù hợp liên quan tới "kho bảo thuế" và công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế..
Thẩm tra sơ bộ về dự án Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi của dự án Luật. Đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định còn bất cập, bảo đảm thuận lợi cho doanh nghiệp; đồng thời, đối với các chế định mới, cần bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật, đánh giá đầy đủ tác động và yêu cầu đầu tư hạ tầng số trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành định hướng sửa đổi các quy định về thủ tục hành chính theo hướng lấy cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số làm trọng tâm. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát để cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế quản lý hải quan đối với thương mại điện tử và các quy định về tuyến đường vận chuyển, kiểm tra sau thông quan theo hướng minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Tiếp tục rà soát các nội dung giao quy định chi tiết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi trong tổ chức thực hiện, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý. Đồng thời rà soát, làm rõ nội hàm, chức năng và mối quan hệ giữa các hệ thống thông tin phục vụ hải quan điện tử; bổ sung quy định về kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan hải quan với các cơ quan, tổ chức có liên quan nhằm bảo đảm thống nhất, đồng bộ và nâng cao hiệu quả quản lý.
Về một số nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với đề xuất bổ sung quy định về kiểm định hải quan. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và minh bạch khi thực thi, cơ quan thẩm tra đề nghị cần làm rõ phạm vi, căn cứ, phương pháp và trình tự kiểm định; phân định rạch ròi giữa kiểm định hải quan với các hoạt động đánh giá chuyên ngành khác; quy định cụ thể về quyền khiếu nại của doanh nghiệp, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, cũng như cơ chế xử lý khi có kết quả đánh giá lại.
Liên quan tới quản lý đại lý làm thủ tục hải quan, cơ quan thẩm tra kiến nghị chỉnh lý theo hướng Bộ Tài chính chỉ ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng xây dựng quy trình quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm.
Với đề xuất thí điểm mô hình hải quan là đầu mối kiểm tra chuyên ngành duy nhất, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá cao giải pháp kết nối, chia sẻ dữ liệu kiểm tra chuyên ngành thông qua Cơ chế một cửa quốc gia. Để tạo bước đột phá mạnh mẽ hơn, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề xuất Chính phủ nghiên cứu đổi mới toàn diện mô hình này. Trong đó, cơ quan hải quan sẽ đóng vai trò là đầu mối thống nhất tiếp nhận, điều phối và thực hiện kiểm tra chuyên ngành.
Đối với quy định xử lý hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm môi trường, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành nhằm giải phóng nhanh chóng mặt bằng cảng, kho, bãi và giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, làm rõ trách nhiệm chủ trì xử lý hàng hóa tồn đọng của các doanh nghiệp kinh doanh cảng, kho, bãi.
Nguyễn Hoàng
