Không thể tăng trưởng hai con số chỉ dựa vào vốn và lao động giá rẻ
Chiều 28/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo sau khi được kiện toàn theo Quyết định số 208-QĐ/TW của Bộ Chính trị.
Phiên họp tập trung vào chuyên đề khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội và đánh giá kết quả công tác quý III/2026 của Ban Chỉ đạo.
Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Lê Minh Hưng (Ảnh: VGP).
Phát biểu khai mạc, Thủ tướng cho biết năm 2026 là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Sau sáu tháng đầu năm, GDP đã tăng 8,18% và để hoàn thành mục tiêu cả năm, 6 tháng cuối năm phải phấn đấu tăng khoảng 11,9%.
Theo Thủ tướng, các động lực truyền thống như đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu vẫn có vai trò quan trọng nhưng không thể dựa vào vốn và lao động chi phí thấp để duy trì tăng trưởng hai con số. Động lực bền vững phải đến từ tăng năng suất, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò trực tiếp.
Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng trên 55%. Từ đó, Thủ tướng nhấn mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là “động lực bổ trợ” mà phải trở thành “động lực chủ yếu, trực tiếp”, được đo bằng kết quả tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đánh giá quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Thủ tướng cho biết thể chế cơ bản được khơi thông, danh mục công nghệ chiến lược đã được phê duyệt, hạ tầng số, dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến có bước tiến.
Tuy nhiên, kết quả thực tế vẫn chưa tương xứng với chủ trương, nguồn lực và quyết tâm chính trị, chưa tạo ra nhiều sản phẩm chiến lược cụ thể và cũng chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực quản trị quốc gia.
Thủ tướng cho rằng điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng của từng cơ quan, đơn vị, nhất là người đứng đầu. Theo Thủ tướng, phần “mở đường” đã được làm khá tốt, nhưng việc “ra sản phẩm, ra doanh thu, ra tăng trưởng” còn chậm, chưa đạt kỳ vọng.
Chuyển từ “đo đầu vào” sang “đo đầu ra tăng trưởng”
Từ thực tế trên, Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ cách đánh giá dựa trên số văn bản, số đề tài hay số nền tảng sang đo bằng năng suất lao động, doanh thu công nghệ số, giá trị gia tăng và mức đóng góp vào GRDP của địa phương, GDP của cả nước.
Cùng với đó, trọng tâm phải chuyển từ Chính phủ số sang kinh tế số, xã hội số. Theo đó, cần rà soát khả năng thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW, tiếp tục đẩy mạnh số hóa các ngành sản xuất chủ lực, phát triển kinh tế dữ liệu và doanh nghiệp công nghệ số.
Thủ tướng cũng yêu cầu phân vai rõ hơn giữa các chủ thể. Bộ quản lý ngành là “tư lệnh” chuỗi giá trị, địa phương lựa chọn sản phẩm dựa trên lợi thế thực tiễn, doanh nghiệp tham gia từ khâu đặt bài toán đến thị trường. Trong khi đó, viện, trường nghiên cứu theo đặt hàng còn Nhà nước sẽ tập trung kiến tạo thể chế, dữ liệu, hạ tầng và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu chuyển từ đánh giá “đầu vào” sang đo bằng năng suất, doanh thu công nghệ số và mức đóng góp vào tăng trưởng (Ảnh: VGP).
Cũng trong phiên họp lần này, các báo cáo đã cho thấy công tác phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thời gian qua đạt nhiều kết quả tích cực.
Đáng chú ý, trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 101 tỷ USD, tăng 51,1%, trở thành nhóm hàng đầu tiên vượt mốc 100 tỷ USD.
Việc triển khai các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 11/NQ-CP, Chương trình số 02-CTr/BCĐTW và các kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo của Chính phủ chuyển biến tích cực. Trong tổng số 2.011 nhiệm vụ, đã hoàn thành 1.326 nhiệm vụ, tăng 98 nhiệm vụ so với quý II.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đã hoàn thiện danh mục 3.030 tiêu chuẩn phục vụ 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời đề xuất 38 nhiệm vụ để giải quyết 11 bài toán công nghệ chiến lược.
Chuyển đổi số cũng tiếp tục được đẩy mạnh với 8 nhóm thông tin, giấy tờ được tích hợp trên VNeID và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Các điểm nghẽn về thể chế và thủ tục hành chính, nhất là thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP cơ bản đã được xử lý.
Dù vậy, Thủ tướng chỉ ra việc tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu vẫn là điểm nghẽn lớn. Tình trạng yêu cầu người dân nộp lại hồ sơ giấy đã có trong cơ sở dữ liệu vẫn tồn tại. Bên cạnh đó là việc triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược còn lúng túng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu gặp khó khăn, hệ thống phòng thí nghiệm chưa được đầu tư đồng bộ.
Đặc biệt là còn đến 35 bộ, cơ quan, địa phương chưa thực hiện chính sách hỗ trợ người làm chuyên trách chuyển đổi số, an ninh mạng theo Nghị định số 179/2025/NĐ-CP.
7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới
Trên cơ sở những kết quả đạt được và những điểm nghẽn còn tồn tại, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.
Thứ nhất, xử lý dứt điểm các nhiệm vụ chậm, muộn. Các bộ, cơ quan phải hoàn thành 27 nhiệm vụ quá hạn, đồng thời rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao, không để phát sinh nhiệm vụ quá hạn mới.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế. Trong đó, Bộ Tư pháp cần rà soát, đề xuất phương án xử lý các vướng mắc, điểm nghẽn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/10/2026.
Thứ ba, phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số. Trọng tâm là các bộ, cơ quan tập trung hoàn thiện những cơ sở dữ liệu được giao, đặc biệt cần tập trung ưu tiên cho cơ sở dữ liệu về giáo dục, an sinh xã hội, cán bộ, công chức, viên chức và y tế trước ngày 30/11/2026.
Thứ tư, cắt giảm thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và triển khai Đề án 06. Đáng chú ý là yêu cầu đẩy nhanh việc đồng bộ học bạ, văn bằng, chứng chỉ lên VNeID cùng với việc đồng bộ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để tích hợp trên VNeID.
Thứ năm, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Đối với 14 nhiệm vụ đã được phê duyệt, các Bộ trưởng khẩn trương tuyển chọn tổ chức chủ trì. Đặc biệt là 8 nhiệm vụ đã thẩm định đủ điều kiện còn lại phải hoàn thành phê duyệt trước ngày 15/10/2026.
Thứ sáu, sử dụng hiệu quả kinh phí, vốn đầu tư và các nguồn lực. Các bộ, cơ quan, địa phương tăng cường kỷ luật tài chính, hạn chế chuyển nguồn, điều chuyển vốn từ nơi giải ngân chậm sang nơi có khả năng giải ngân tốt.
Thứ bảy, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số gắn với tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh. Các bộ, ngành, địa phương cần ưu tiên lựa chọn doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt, huy động nguồn lực và đưa sản phẩm tham gia chuỗi giá trị trong nước, khu vực và toàn cầu.
