Bước đi cho một hệ thống giao thông bền vững
Tp.HCM hiện có hơn 10 triệu dân (sau sáp nhập) với hàng triệu xe máy và ô tô lưu thông mỗi ngày. Ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí và áp lực hạ tầng đã trở thành những vấn đề thường trực, đặc biệt vào giờ cao điểm.
Trong khi đó, giao thông công cộng, dù đã được đầu tư trong nhiều năm vẫn chưa thu hút được lượng lớn người dân sử dụng. Xe buýt, phương tiện chủ lực hiện nay, đang đối mặt với tình trạng sụt giảm hành khách. Một phần nguyên nhân đến từ sự bất tiện, thời gian chờ đợi lâu, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều.
Trong bối cảnh đó, đề xuất miễn vé xe buýt được kỳ vọng sẽ tạo ra một "cú hích" đủ mạnh để kéo người dân quay lại với phương tiện công cộng. Nhiều người dân bày tỏ sự đồng tình ủng hộ với đề xuất miễn vé xe buýt, nhưng đi kèm với đó là không ít băn khoăn.
Xe buýt là phương tiện rất phổ biến, nhưng hiện nay số lượng người dùng giảm vì người dân dùng phương tiện cá nhân tăng cao.
Anh Nguyễn Văn Hùng (phường Hiệp Bình) chia sẻ: "Miễn phí thì chắc chắn tôi sẽ đi thử, nhất là những chuyến đi ngắn. Nhưng quan trọng là xe phải đúng giờ. Nếu chờ lâu quá thì vẫn phải đi xe máy cho tiện."
Trong khi đó, chị Trần Thị Mai (phường Dĩ An) cho biết: "Tôi thấy đây là chính sách rất tốt, giúp tiết kiệm chi phí cho người lao động. Nhưng xe buýt cần sạch sẽ, an toàn hơn. Ngoài ra, phải có độ phủ lượt xe liên tục để người dân chủ động, chứ phải chờ đợi 20 - 30p/chuyến và đông đúc, chen chúc thì khó mà đi lâu dài".
Cũng theo chị Mai, xe buýt thường có điểm đón cố định và đi qua các trục, điểm chính, nếu người dân chúng tôi khi sử dụng cũng phải ra đường lớn, di chuyển bằng xe máy rồi tìm chỗ gửi xe, mới đi xe buýt tới chỗ làm, đây cũng là một trong những "bài toán" mà chính quyền cần giải quyết. Và khi Tp.HCM miễn phí xe buýt thì người dân sẽ hạn chế được việc sử dụng phương tiện riêng, tránh được mưa nắng và còn tiết kiệm được chi phí.
Hành khách sử dụng phương tiện công cộng ngày càng tăng cao.
Những ý kiến này cho thấy, người dân không chỉ quan tâm đến giá vé, mà còn đặt kỳ vọng lớn vào trải nghiệm tổng thể khi sử dụng dịch vụ. Tp.HCM đang lựa chọn cách tiếp cận tạo điều kiện thuận lợi để người dân tự nguyện chuyển đổi, thay vì áp đặt các biện pháp hạn chế phương tiện cá nhân ngay từ đầu.
Thách thức ngân sách và bài toán hiệu quả
Về dài hạn, mục tiêu lớn nhất của Tp.HCM không chỉ là tăng số lượng hành khách, mà là hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng trong đời sống hằng ngày. Đây là một quá trình không dễ dàng, bởi thói quen sử dụng xe máy đã ăn sâu vào nếp sống của người dân.
Tuy nhiên, nếu được triển khai bài bản, miễn phí xe buýt có thể trở thành "bước đệm" quan trọng, đặc biệt khi kết hợp với sự phát triển của hệ thống metro trong tương lai.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, Tp.HCM, cho hay, Sở Xây dựng đã trình phương án miễn vé xe buýt để Hội đồng nhân dân (HĐND) xem xét ban hành nghị quyết trong thời gian gần nhất. Nếu được thông qua, chính sách có thể bắt đầu triển khai từ năm 2026 (có thể triển khai vào dịp 30/4/2026).
Chia sẻ về phương án miễn vé xe buýt trên địa bàn toàn Tp.HCM hiện nay, ông An cho biết, hiện nay giá xăng dầu biến động liên tục và có sự tác động rõ rệt lên đến người dân, ảnh hưởng cho quá trình đi lại và thu nhập của bà con. Chủ trương miễn phí vé xe buýt là chủ trương lớn Đảng và Chính quyền Tp.HCM về công tác an sinh xã hội, đồng thời đây là chính sách sẽ tác động lớn đến hệ thống giao thông thành phố.
Ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, Tp.HCM.
"Theo tôi, với chính sách này ở thời điểm hiện tại là rất kịp thời, mục tiêu là hỗ trợ được giá cả sinh hoạt cho bà con nhân dân, đảm bản công tác an sinh xã hội, bên cạnh đó là hướng tới mục tiêu lớn hơn về giao thông công cộng của thành phố", ông An cho hay.
Theo thông tin từ Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM, Sở Xây dựng đã có nghiên cứu đánh giá và báo cáo về lộ trình trên. Trong năm 2025, thành phố triển khai nhiều lần áp dụng miễn phí vé xe buýt và ghi nhận sản lượng tăng khoảng 30%, và hiện nay đang tiếp tục nghiên cứu để đánh giá tác động rõ ràng nhất.
Sở Xây dựng Tp.HCM cũng cho biết, hiện nay Tp.HCM có 135 tuyến, trong đó 109 tuyến đang được hỗ trợ (trợ giá ngân sách nhà nước) và 26 tuyến không trợ giá…
"Nếu người dân đi xe buýt, sẽ giảm được phương tiện cá nhân, bớt khí thải ra môi trường và giảm ùn tắc. Chúng ta sẽ di chuyển thuận lợi hơn trong công việc hằng ngày", ông An thông tin.
Về chi phí ngân sách dự toán cho việc miễn phí vé xe buýt, ông Bùi Hòa An cho rằng, nếu cuối tháng tháng 4/2026, HĐND Tp.HCM thông qua các tờ trình, công việc sẽ được triển khai ngay trong dịp lễ 30/4. Theo tính toán trong 6 tháng cuối năm dự kiến khoảng hơn 900 tỷ đồng.
"Nếu tính toán toàn địa bàn thành phố và cho 1 năm thì con số sẽ cao hơn, tuy nhiên, với các phương án đã đề ra, tăng chuyến, tăng thời gian số chuyến thì bà con sẽ thuận tiện hơn khi di chuyển với các luồng tuyến dày đặc hơn, đáp ứng nhu cầu của người dân khi di chuyển sinh sống trên địa bàn thành phố", ông An chia sẻ.
Lượng phương tiện cá nhân của người dân Tp.HCM rất cao, thường xuyên xảy ra ùn tắc vào giờ cao điểm. Việc khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng cũng nằm trong việc giảm tải áp lực lên hệ thống giao thông.
Sở Xây dựng Tp.HCM thẳng thắn nhìn nhận, miễn vé xe buýt chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để người dân từ bỏ phương tiện cá nhân. Theo đại diện Sở, yếu tố quyết định nằm ở chất lượng dịch vụ. Nếu xe buýt vẫn chậm, đông đúc, thiếu tiện nghi, thì dù miễn phí cũng khó giữ chân hành khách lâu dài. Vì vậy, thành phố sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đi kèm.
Trước hết là nâng cao chất lượng phương tiện: xe phải sạch sẽ, an toàn, vận hành đúng giờ. Song song đó là cải thiện thái độ phục vụ của tài xế, nhân viên - yếu tố tuy nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm của hành khách.
Ngoài ra, Tp.HCM cũng đặt mục tiêu tối ưu mạng lưới tuyến, tăng khả năng kết nối giữa xe buýt với metro, buýt đường sông và các phương thức vận tải khác. Việc ứng dụng công nghệ như vé điện tử, dữ liệu lớn trong điều hành cũng được đẩy mạnh, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và thuận tiện cho người dân.
Đặc biệt, hệ thống hạ tầng như nhà chờ, điểm dừng sẽ được đầu tư đồng bộ hơn, hướng đến việc "đưa xe buýt đến gần người dân" thay vì buộc người dân phải đi xa để tiếp cận.
Phùng Sơn
