Ông Đặng Sĩ Mạnh - Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam thắp hương tại bia tưởng niệm - Ảnh: chinhphu.vn/PT
Tập đoàn Đường sắt Việt Nam vừa phối hợp với UBND tỉnh Ninh Bình, xã Vụ Bản tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm ngày hy sinh của cán bộ, chiến sỹ thanh niên xung phong Đại đội 895, công nhân đường sắt và dân quân tại Ga Núi Gôi (20/8/1966-20/8/2026) vào ngày 17/8.
Ga Núi Gôi - "yết hầu" giao thông quan trọng trên tuyến đường sắt Bắc-Nam
Cách đây 6 thập kỷ, ngày 20/8/1966 (tức ngày 5/7 năm Bính Ngọ 1966), mảnh đất Ga Núi Gôi đã ghi vào lịch sử một bản hùng ca bi tráng.
Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ga Núi Gôi là đầu mối tập trung, vận chuyển hàng hóa dân sự, quân sự từ miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam. Với vị trí quan trọng trên tuyến đường sắt Bắc - Nam, nơi đây trở thành một trong những trọng điểm thường xuyên bị máy bay Mỹ đánh phá nhằm cắt đứt tuyến vận tải chiến lược.
Địa điểm tưởng niệm Thanh niên xung phong ga Núi Gôi (xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình). Ảnh: Báo Lao Động
Khu vực ga Núi Gôi đã phải hứng chịu nhiều trận oanh tạc, bắn rốc két và ném bom. Nhiều lần bom đánh trúng đường sắt, kho tàng, nhà cửa, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Tháng 11/1965, Đoàn TNXP tỉnh Thái Bình được thành lập với hơn 1.200 đội viên, biên chế thành 6 đại đội. Trong đó, Đại đội C895 đóng quân tại thôn Phú Thứ, xã Thanh Côi, huyện Vụ Bản, cách ga Núi Gôi hơn 1 km.
Nhiệm vụ của Đại đội C895 là khai thác đá, san lấp hố bom, cứu sập, đắp và sửa chữa đường sắt, đường bộ, bốc xếp hàng hóa trên cung đường từ Trình Xuyên qua Gôi, Cát Đằng đến cầu Ninh Bình.
Với những khẩu hiệu "Dù máu có đổ nhưng đường không tắc", "Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm", "Địch đánh hỏng đường ta sửa ta đi", cán bộ, chiến sĩ Đại đội C895 lấy các hầm trực chiến ven đường làm nơi ăn nghỉ, sẵn sàng có mặt tại những điểm nóng sau mỗi trận đánh phá.
Cùng với công nhân đường sắt và các lực lượng tại địa phương, các chiến sĩ thanh niên xung phong cứu chữa, bảo vệ hàng hóa, san lấp hố bom, sửa chữa đường sắt; đồng thời tham gia xây dựng các tuyến tránh dự phòng, phối hợp với lực lượng pháo cao xạ đánh trả máy bay địch, xử lý hàng trăm quả bom nổ chậm, bảo vệ các đoàn xe chở vũ khí, lương thực chi viện cho tiền tuyến.
Đặc biệt, chiều 20/8/1966 đã trở thành một dấu mốc bi tráng trong lịch sử ga Núi Gôi.
Thời điểm đó, khi các thanh niên xung phong Đại đội C895 đang khai thác đá phục vụ san lấp hố bom, tại sân ga, đoàn tàu quân sự 381 vừa tập kết hàng trăm tấn hàng hóa, chủ yếu là lương thực, vũ khí, đạn dược và hóa chất, chuẩn bị rời ga, vượt trọng điểm cầu Ninh Bình để tiếp tục hành trình vào Thanh Hóa - Vinh.
Bất ngờ, đoàn tàu trúng bom và bốc cháy dữ dội. Trước nguy cơ ngọn lửa lan rộng, toàn Đại đội C895 cùng cán bộ, công nhân viên nhà ga và các lực lượng của huyện Vụ Bản nhanh chóng lao vào cứu tàu, cứu hàng.
Các lực lượng tổ chức dập lửa, chia cắt đám cháy, ngăn ngọn lửa lan sang những toa tàu khác, đồng thời phá cửa các toa để đưa hàng hóa ra ngoài.
Sức nóng từ những toa tàu đang cháy cùng khói của các loại hóa chất bao phủ một vùng rộng lớn. Trong thời gian ngắn, số người bị nhiễm độc và gục ngã tăng nhanh. Tuy nhiên, những người có mặt tại ga vẫn tiếp tục bám trụ để cứu tàu, cứu hàng và cứu đồng đội.
Sau trận chiến đặc biệt ấy, 23 người đã hy sinh, trong đó có 13 thanh niên xung phong Đại đội C895, 1 Bí thư Đoàn ngành đường sắt và 9 cán bộ, dân quân địa phương; 256 người khác bị thương, nhiễm độc hóa chất.
Sự hy sinh của họ đã trở thành biểu tượng về lòng quả cảm và tinh thần "tất cả cho tiền tuyến", góp phần giữ vững mạch máu giao thông chiến lược Bắc - Nam.
Năm 2013, Đại đội C895 TNXP vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
“Những cung đường sắt hôm nay thấm đẫm mồ hôi, tuổi trẻ và máu xương của các thế hệ thanh niên xung phong và công nhân đường sắt đi trước. Vì vậy, tri ân các Anh hùng liệt sỹ, các thế hệ thanh niên xung phong cũng chính là gìn giữ lịch sử, truyền thống của ngành Đường sắt Việt Nam,” ông Vượng nhấn mạnh.
Thân nhân gia đình liệt sĩ đã đến thắp hương tại bia tưởng niệm ga Núi Gôi - Ảnh: chinhphu.vn/ PT
Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam cho biết, với bề dày 145 năm xây dựng và phát triển, ngành Đường sắt luôn coi trọng việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với sự trưởng thành của ngành. Đây chính là động lực thiêng liêng để thế hệ hôm nay tiếp bước cha anh, không ngừng phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, bảo đảm an toàn giao thông và tích cực tham gia vào sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Cũng tại buổi lễ, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam đã trao quà tri ân các gia đình, thân nhân liệt sĩ hy sinh tại ga Núi Gôi.
Tập đoàn cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương bảo tồn, tôn tạo khu di tích; đồng thời phối hợp với xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình hoàn thiện hồ sơ, đề xuất công nhận Địa điểm tưởng niệm Thanh niên xung phong ga Núi Gôi là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Phan Trang
