Trong tháng qua, Ukraine đã chứng kiến cuộc cải tổ quân sự sâu rộng nhất kể từ đầu cuộc chiến.
Tổng thống Volodymyr Zelensky lần lượt cách chức Bộ trưởng Quốc phòng của ông Mykhailo Fedorov và chức Tổng tư lệnh của ông Oleksandr Syrskyi chỉ trong vòng một tuần.
Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh mới, trong khi ông Yevhenii Khmara giữ chức quyền Bộ trưởng Quốc phòng.
Sự thay đổi này diễn ra đúng lúc Nga đẩy mạnh nỗ lực giành quyền kiểm soát các "thành phố pháo đài" ở Donetsk và chuẩn bị cho một giai đoạn tấn công mới.
Theo Al Jazeera, tình hình nghiêm trọng nhất đang diễn ra tại Kostiantynivka – thành phố pháo đài nằm xa nhất về phía Nam trong chuỗi 4 thành phố then chốt mà Nga quyết tâm chiếm để kiểm soát phần còn lại của Donetsk trước cuối năm.
Kostiantynivka là "chìa khóa" để "giải phóng" toàn bộ Donetsk, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết gần đây, đánh giá "tầm quan trọng chiến lược to lớn" của thành phố này.
Kostiantynivka là một trong những cứ điểm cuối cùng của Ukraine ở Donetsk và nằm trên đường tiến tới Kramatorsk và Sloviansk – các mục tiêu quan trọng tại Donbass. Các binh sĩ Ukraine tại chỗ đã thừa nhận tình hình khó khăn.
"Tình hình ở Kostiantynivka rất tồi tệ. Vấn đề không phải là liệu chúng tôi có mất nó hay không – mà thực tế là chúng tôi đã mất nó rồi", một binh sĩ nói với hãng tin Hromadske của Ukraine.
Các lực lượng Nga đã thâm nhập vào hầu hết khu vực đô thị, tiến vào các làng Molocharka và Izhevka ở phía Bắc, tạo nguy cơ bao vây các lực lượng Ukraine ở đó trong vòng 1-2 tháng nếu không có tăng viện hoặc thay đổi chiến thuật.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bổ nhiệm Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi làm Tổng tư lệnh mới của các lực lượng vũ trang Ukraine, có hiệu lực từ ngày 21/7/2026. Ảnh: FPJ
Cách đây 3 tuần, Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, ước tính rằng Nga chỉ hiện diện ở 37% thành phố Kostiantynivka, chủ yếu là thâm nhập theo từng tốp nhỏ chứ không phải kiểm soát hoàn toàn.
Tuy nhiên, đánh giá gần đây nhất của viện này cho thấy sự hiện diện đã lan rộng ra phần lớn khu vực.
Dù vậy, theo ISW, đà tiến của Nga trên toàn mặt trận đã chậm lại rõ rệt. Từ mức trung bình 16,6 km2 mỗi ngày trong nửa đầu năm 2025, các lực lượng của Moscow chỉ còn chiếm được khoảng 1 km2/ngày trong tháng 6 năm nay, và thậm chí mất lãnh thổ với tốc độ 1,6 km2/ngày trong tháng 7.
Tuy nhiên, số lượng binh sĩ Nga tham gia tấn công đã tăng. Dường như Nga đang nỗ lực để giành lại thế tấn công.
Chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái (SBS) của Ukraine, Robert Brovdi, cho biết "số lượng thực tế binh lính địch tham gia các hoạt động tấn công dọc theo tiền tuyến" trong tháng này đã tăng 12% so với tháng 6 và 18% so với tháng 5, dựa trên phân tích từ trung tâm tình báo SBS. Ông cho biết thương vong của phía Nga cũng tăng với tỉ lệ tương tự.
Tại các khu vực Kharkiv và Sumy phía bắc, Nga tuyên bố đã phá hủy 10 trung tâm điều khiển máy bay không người lái (UAV/drone) của Ukraine vào ngày 27/7, khiến 70 người thiệt mạng.
Ba ngày sau, Nga tuyên bố đã đánh tan lực lượng phòng thủ ở Nova Sich, Mogritsa và Malaya Slobodka thuộc Sumy và Yurchenkovo thuộc Kharkiv, bằng cách sao chép chiến thuật của Ukraine là sử dụng drone để phá hoại việc vận chuyển đạn dược.
"Binh sĩ Nga đã tìm thấy một lượng lớn vũ khí, đạn dược và thiết bị quân sự bị bỏ lại", theo một báo cáo của phía Nga.
Một quan chức địa phương của Nga tuyên bố Moscow đã chiếm được 13 khu định cư ở Kharkiv trong tháng này.
Al Jazeera không thể xác minh độc lập các tuyên bố của Nga, trong khi Ukraine đã phủ nhận việc Nova Sich thất thủ.
Trong bối cảnh này, chuyên gia quân sự Mick Ryan từ Viện Lowy chỉ ra 3 thử thách then chốt mà đội ngũ chỉ huy mới của Ukraine phải đối mặt ngay lập tức.
Thứ nhất là duy trì đà tác chiến hiện tại. Quân đội Ukraine đã giành lại một số khu vực quanh Kupyansk, hạn chế đà tiến công của Nga trên nhiều hướng và duy trì các cuộc tấn công tầm trung – tầm xa vào các cơ sở lọc dầu, công nghiệp quốc phòng, phòng không và hậu cần của đối phương.
Việc Kiev thay đổi lãnh đạo quân sự có thể tạo khoảng trống tạm thời cho Moscow khai thác. Do đó, nhiệm vụ hàng đầu của tân Tổng tư lệnh Ukraine là không để nhịp độ hoạt động ở tiền tuyến và sâu trong lãnh thổ Nga bị chậm lại.
Thứ hai là cải thiện hệ thống động viên quốc phòng. Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách và pháp lý, trong khi Tổng tư lệnh chịu trách nhiệm huấn luyện và sử dụng lực lượng.
Các đơn vị tiền tuyến đang mệt mỏi và thiếu người, và độ tuổi trung bình của binh lính tiền tuyến đã trên 40. Một cách tiếp cận bền vững hơn đối với việc tuyển quân hiện đang rất cấp thiết.
Thứ ba là củng cố quan hệ với các đối tác phương Tây. Sự ổn định nội bộ giúp duy trì lòng tin, chuyển cam kết thành viện trợ thực tế và chia sẻ kinh nghiệm thực chiến của Ukraine về chỉ huy số hóa, tác chiến điện tử, robot và tấn công tầm xa – những nội dung đang được các quân đội phương Tây nghiên cứu.
Chuyên gia Mick Ryan nhấn mạnh rằng thành công của Ukraine phụ thuộc vào sự phối hợp thống nhất giữa Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tư lệnh, thay vì hoạt động tách biệt như trước đây.
Minh Đức (Theo Al Jazeera, The Interpreter)
