Ông Phạm Xuân Giỏi, Chủ quản điện Công ty TNHH Khoa kỹ thuật Ngân Long - Ảnh: VGP/Vũ Phong
Tiết kiệm hàng tỷ đồng mỗi tháng
Tại Khu công nghiệp Hải Yên, Quảng Ninh, Công ty TNHH Khoa kỹ thuật Ngân Long đã phủ kín điện mặt trời trên mái của 5 nhà xưởng.
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, ông Phạm Xuân Giỏi, Chủ quản điện của Công ty cho biết doanh nghiệp chuyên sản xuất sợi dệt phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu, với quy mô hơn 2.000 lao động. Hệ thống điện mặt trời mái nhà có công suất gần 20 MW, tổng vốn đầu tư khoảng 150 tỷ đồng.
Trước khi lắp đặt hệ thống, chi phí tiền điện của doanh nghiệp dao động từ 40-60 tỷ đồng mỗi tháng. Khi đi vào vận hành, nguồn điện mặt trời đáp ứng khoảng 8-10% tổng nhu cầu điện, giúp doanh nghiệp tiết kiệm bình quân từ 5-6 tỷ đồng mỗi tháng. Trong những tháng có thời tiết thuận lợi, số tiền tiết kiệm có thể đạt 6-7 tỷ đồng.
Do nhà máy hoạt động liên tục ba ca, gần như toàn bộ lượng điện sản xuất từ hệ thống được sử dụng trực tiếp, không phát sinh lượng điện dư đáng kể. Đây là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn điện tại chỗ mà chưa cần đầu tư pin chỉ với mục đích lưu trữ điện mặt trời.
Dù vậy, Công ty đang mời các đơn vị chuyên môn đánh giá khả năng đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin. Phương án được doanh nghiệp quan tâm không chỉ là tích trữ điện mặt trời, mà còn sạc pin vào giờ thấp điểm để sử dụng vào giờ cao điểm nhằm giảm chi phí mua điện.
Cùng với đầu tư điện mặt trời, doanh nghiệp đã chuyển nhiều động cơ công suất lớn từ hình thức khởi động trực tiếp sang sử dụng biến tần, giúp điều chỉnh công suất theo nhu cầu vận hành. Khoảng 70% hệ thống đèn huỳnh quang trong nhà máy cũng được thay bằng đèn LED.
Tại Khu công nghiệp DEEP C, Hải Phòng, điện mặt trời mái nhà cũng đang được mở rộng trên cả các công trình do chủ đầu tư sở hữu và nhà máy của doanh nghiệp thuê đất.
Ông Đào Văn Thuấn, đại diện bộ phận quản lý điện của DEEP C cho biết chủ đầu tư đã đưa vào vận hành hơn 5 MW tại ba khu vực. Trong đó, hệ thống tại DEEP C 1 có công suất hơn 2 MW; DEEP C 2 gần 2 MW và khu kho FI có công suất hơn 1 MW.
Tính cả các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, tổng công suất đã đưa vào vận hành ước đạt khoảng 21 MW. DEEP C đặt mục tiêu nâng quy mô điện mặt trời mái nhà toàn khu lên khoảng 64 MW vào năm 2027. Hiện có khoảng tám doanh nghiệp lớn đã đầu tư hoặc đăng ký triển khai, một số dự án được chia thành nhiều giai đoạn kéo dài đến năm 2030.
Ông Phạm Văn Dương, chủ quản điện Công ty TNHH Kính Flat Việt Nam - Ảnh: VGP/Vũ Phong
Tại Công ty TNHH Kính Flat Việt Nam, ông Phạm Văn Dương, chủ quản điện của Công ty cho biết hệ thống điện mặt trời mái nhà của công ty có công suất khoảng 11,5 MW và gần như đã được đưa vào vận hành toàn bộ. Doanh nghiệp vẫn còn diện tích mái có thể lắp thêm khoảng 1,5 MW trong giai đoạn tiếp theo.
Vào những ngày nắng nóng, hệ thống có thể đạt công suất đỉnh hơn 9 MW, tương đương khoảng 80-85% công suất thiết kế và đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu điện tức thời của nhà máy, vốn dao động từ 30-35 MW.
Sản lượng điện thay đổi rõ rệt theo điều kiện thời tiết. Trong ngày nắng tốt, hệ thống có thể sản xuất khoảng 50.000 kWh; những ngày kém thuận lợi đạt khoảng 35.000-40.000 kWh. Vào mùa đông, sản lượng giảm xuống còn khoảng 10.000-20.000 kWh/ngày.
Ngoài đầu tư điện mặt trời, nhà máy còn triển khai hệ thống thu hồi nhiệt dư từ lò sản xuất để phát điện, cung cấp hơi nước và phục vụ hệ thống làm lạnh nội bộ. Hệ thống này hoạt động liên tục với công suất khoảng 5 MW, tạo ra trung bình khoảng 90.000 kWh điện mỗi ngày.
Việc kết hợp điện mặt trời với phát điện từ nhiệt dư giúp doanh nghiệp giảm đáng kể lượng điện phải mua từ lưới, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Không chỉ là bài toán hóa đơn tiền điện
Tại Khu công nghiệp Hải Hà, một hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 250 kW đã được đưa vào vận hành tại nhà xưởng của Công ty TNHH Công nghệ Kỹ thuật Ngân Hà. Bốn doanh nghiệp khác trong khu công nghiệp đã bày tỏ nhu cầu đầu tư và các dự án đang bước vào giai đoạn thiết kế. Một số nhà máy mới cũng dự kiến tích hợp hệ thống điện mặt trời ngay từ khi xây dựng.
Các doanh nghiệp đang cân nhắc hai phương án. Một là tự đầu tư và vận hành hệ thống. Hai là chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp bỏ vốn, vận hành và cung cấp điện cho các nhà máy. Tuy nhiên, cơ chế phân chia lợi ích, doanh thu và trách nhiệm giữa các bên vẫn cần tiếp tục đàm phán.
Hệ thống điện mặt trời mái nhà của Công ty TNHH Công nghệ Kỹ thuật Ngân Hà - Ảnh: VGP/Vũ Phong
Theo ông Cà Văn Cường, chủ quản điện Công ty Ngân Hà, hệ thống điện mặt trời của công ty hiện có công suất 20,47 MW. Nhờ vậy, mỗi tháng doanh nghiệp có thể tiết kiệm được từ 5,6-6,3 tỷ đồng tiền điện.
"Dù có điện mặt trời mái nhà, song mỗi tháng công ty vẫn phải chi ra số tiền 75-84 tỷ đồng để mua điện từ lưới mới đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất", ông Cường cho biết. Do đó, doanh nghiệp đang có kế hoạch lắp đặt thêm điện mặt trời mái nhà ở các nhà xưởng còn lại.
Nhưng tiết kiệm chi phí không phải động lực duy nhất. Phần lớn doanh nghiệp tại đây tham gia cung ứng cho các đối tác ở châu Âu và Bắc Mỹ. Các thị trường này ngày càng quan tâm đến nguồn năng lượng sử dụng trong quá trình sản xuất, lượng phát thải của sản phẩm và mức độ thực hiện các cam kết phát triển bền vững.
Tương tự, tại Công ty Ngân Long, nhiều khách hàng lớn thường trực tiếp đến kiểm tra nhà máy. Ngoài chất lượng và năng lực sản xuất, các đoàn đánh giá đặc biệt quan tâm đến nguồn năng lượng, giải pháp tiết kiệm điện và biện pháp giảm phát thải.
Theo đại diện doanh nghiệp, điện mặt trời không chỉ giúp giảm chi phí mà đã trở thành một phần trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu. Điều đó đang làm thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận một dự án năng lượng. Trước đây, thời gian hoàn vốn và mức tiết kiệm trực tiếp có thể là tiêu chí chủ yếu. Hiện nay, doanh nghiệp còn phải tính tới giá trị gián tiếp: Khả năng giữ khách hàng, đáp ứng yêu cầu của tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng cao sức hấp dẫn của khu công nghiệp đối với các dự án mới.
Còn những nút thắt phải giải quyết
Mặc dù nhu cầu đầu tư gia tăng, quá trình triển khai điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp vẫn tồn tại một số vướng mắc.
Trước hết là bài toán lựa chọn mô hình đầu tư. Đại diện Khu công nghiệp Hải Hà cho biết các doanh nghiệp hiện cân nhắc hai phương án: Tự bỏ vốn đầu tư hệ thống điện mặt trời hoặc để chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp đầu tư, vận hành và bán điện cho các nhà máy. Tuy nhiên, cơ chế phân chia doanh thu, lợi ích và trách nhiệm giữa các bên vẫn đang được đàm phán, chưa thống nhất.
Một trở ngại khác liên quan đến thủ tục xây dựng và phòng cháy, chữa cháy. Theo ông Trần Quang Hưng, đại diện Điện lực Móng Cái, đây là những thủ tục thuộc thẩm quyền của các cơ quan quản lý chuyên ngành khác, ngành điện không có thẩm quyền điều chỉnh. Nếu các thủ tục được hướng dẫn thống nhất, đơn giản hóa hoặc rút ngắn thời gian giải quyết, việc đầu tư của người dân và doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn.
Khả năng tiếp nhận của lưới điện cũng là vấn đề phải được tính toán trong từng dự án. Ông Hưng cho rằng nếu điện mặt trời phát triển quá nhanh, thiếu tính toán và không đi kèm đầu tư hạ tầng, nguồn điện này có thể gây quá tải cục bộ, ảnh hưởng đến độ ổn định của hệ thống. Trong khi đó, ông Phạm Xuân Giỏi cho biết công ty của ông kế hoạch mở rộng điện mặt trời trên mái nhà kho và khu ký túc xá còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của hệ thống điện và việc thống nhất với đơn vị điện lực.
Việc lựa chọn quy mô hệ thống cũng cần bám sát biểu đồ phụ tải thực tế. Theo đại diện Điện lực Hải Hà, điện mặt trời có thể đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng vào ban ngày nhưng khi thời tiết bất lợi hoặc vào buổi tối, lưới điện vẫn phải cung cấp phần điện còn thiếu. Vì vậy, ngành điện phải khảo sát nhu cầu của từng khách hàng để xác định quy mô đầu tư phù hợp và bảo đảm cấp điện liên tục.
Cuối cùng là hệ thống pin lưu trữ. BESS có thể giúp doanh nghiệp dịch chuyển thời gian sử dụng điện, nâng tỷ lệ tự tiêu thụ và hỗ trợ hệ thống điện. Tuy nhiên, chi phí đầu tư hiện còn cao, trong khi hiệu quả phụ thuộc vào biểu giá điện, chênh lệch giữa giờ thấp điểm và cao điểm, cũng như chế độ vận hành của từng nhà máy.
Theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, chi phí đầu tư hệ thống pin lưu trữ hiện vẫn còn cao, tuy nhiên cần nhìn nhận vấn đề trong bối cảnh cơ chế thị trường. Chính phủ đang từng bước hoàn thiện chính sách theo hướng để tín hiệu thị trường quyết định hành vi đầu tư của doanh nghiệp. Vì vậy, khi cân nhắc đầu tư BESS, doanh nghiệp không chỉ tính đến chi phí ban đầu mà còn phải xem xét chi phí cơ hội và các rủi ro trong quá trình vận hành.
Chẳng hạn, nếu có nguy cơ thiếu điện hoặc gián đoạn cung ứng điện vào một số thời điểm trong ngày, việc sở hữu nguồn điện tự dùng kết hợp với hệ thống pin lưu trữ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động điều tiết nguồn điện và bảo đảm hoạt động sản xuất liên tục. Đây là lợi ích rất lớn, trước khi tính đến các yếu tố về giá thành hay hiệu quả tài chính.
"Đúng là khi bổ sung hệ thống pin lưu trữ, tổng chi phí đầu tư có thể tăng khoảng 1,5 lần so với chỉ lắp điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, nếu xét trong dài hạn, doanh nghiệp cần tính đến khả năng điều chỉnh cơ chế giá điện, đặc biệt là giá điện theo thời gian sử dụng. Khi giá điện giữa các khung giờ có sự chênh lệch rõ rệt, việc tối ưu hóa vận hành thông qua lưu trữ điện sẽ giúp giảm đáng kể chi phí sử dụng điện. Nếu đưa đầy đủ các yếu tố kỹ thuật và kinh tế vào bài toán đầu tư, hệ thống pin lưu trữ không còn là một khoản đầu tư quá đắt đỏ như nhiều doanh nghiệp vẫn lo ngại", ông Sơn nói.
Bên cạnh đó, hiện nay trên thị trường đã xuất hiện nhiều mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO), cho phép doanh nghiệp triển khai hệ thống mà không phải bỏ vốn đầu tư ban đầu. Doanh nghiệp chỉ thanh toán theo lượng điện sử dụng hoặc theo hợp đồng dịch vụ. Mặc dù chi phí sử dụng có thể cao hơn một phần so với mua điện từ đơn vị bán lẻ điện, nhưng đổi lại doanh nghiệp không phải bỏ vốn lớn, vẫn có nguồn điện ổn định, chủ động và đáp ứng yêu cầu sử dụng điện xanh. Khi tính đầy đủ các lợi ích về tài chính, sản xuất và môi trường, hiệu quả của mô hình này sẽ khác so với cách tính chỉ dựa trên chi phí đầu tư ban đầu.
Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng nếu sau khi tính toán toàn bộ các yếu tố mà chi phí đầu tư vẫn ở mức cao do điều kiện thị trường hoặc khả năng cung ứng thiết bị, thì cần có thêm các chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước. Việc doanh nghiệp đầu tư hệ thống pin lưu trữ không chỉ mang lại lợi ích cho chính doanh nghiệp mà còn góp phần giảm áp lực cung ứng điện cho hệ thống, nhất là trong các đợt cao điểm nắng nóng.
Vì vậy, chuyên gia Hà Đăng Sơn nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ theo hướng giảm chi phí đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm các chi phí không cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp triển khai các dự án điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ. Đây sẽ là giải pháp hài hòa lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích chung của hệ thống điện quốc gia.
Anh Thơ
