Hàng triệu người dân Việt Nam những ngày này đều đang hết sức quan tâm theo dõi việc quy tập và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở nhiều tỉnh thành, nhất là ở công viên Lê Thị Riêng, thành phố Hồ Chí Minh, nơi mà theo đại tá Bùi Yên Tĩnh, cục phó Tác chiến, bộ Tổng tham mưu QĐNDVN đưa ra trong hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là công viên Lê Thị Riêng), sáng 8/6, rằng ở đấy có khoảng 900 liệt sĩ đang yên nghỉ, xếp chồng lên nhau trong ba rãnh mộ tập thể.
Mỗi liệt sĩ được tìm thấy, đưa lên là một niềm vui lại bùng dậy. Lại thêm một gia đình nhận được cha, chồng, con, em của mình. Họ đã đằng đẵng đi tìm suốt mấy chục năm nay nhưng chưa tìm ra, vì chiến tranh như thế, bảo mật thông tin như thế, giấy báo tử đa phần chỉ ghi: hy sinh ở mặt trận phía Nam, an táng tại nghĩa trang mặt trận (hoặc đơn vị?).
Nên công việc tìm kiếm là một chuyện, thử ADN để xác định quan hệ là công việc hết sức quan trọng và thiết thực, để xác định chắc chắn danh tính liệt sĩ.
Và di vật cũng là một yếu tố bổ sung để xác định danh tính liệt sĩ.
Ôi di vật liệt sĩ. Chứng kiến mỗi lần tìm được một chút di vật nào đấy, chúng ta lại dào lên yêu thương và xúc động.
Là lọ dầu gió, là 2 chỉ vàng, mà tôi hình dung ra là của một bà mẹ miền Nam dúi cho con để phòng thân. Các bà mẹ miền Nam hay dùng dầu gió để xoa khi trái gió trở trời, khi nhức đầu sổ mũi. Lọ dầu ấy mẹ đưa cho con trai trước khi ra trận như một sự gửi gắm, như nghĩ rằng con mình đi ít bữa rồi về. Hai chỉ vàng, các bà mẹ chắt chiu như một cách "tích cốc phòng cơ", cốc được thay bằng... vàng, các bà mẹ miền Nam hay quy thành vàng, dành dụm mua từng ly, rồi lên phân, lên chỉ vàng, dắt cạp quần cho chắc ăn. Nhà giàu thì mới cho vào hộp sắt tây, thậm chí thùng đạn đại liên, chôn xuống đất. Và con ra trận, mẹ dúi cho 2 chỉ, chắc chắn là một gia tài rất lớn hồi ấy (bây giờ vẫn lớn), và bây giờ, khai quật lên, 2 chỉ vàng vẫn sáng choang bên cạnh hài cốt liệt sĩ...
Bên cạnh đấy là dép cao su, bút máy, chìa khóa, khăn quàng cổ, dây chuyền vàng có hình mỏ neo, lược, gương...
Tôi cứ lặng người đi khi đọc tin và xem ảnh các di vật của liệt sĩ được đăng kèm.
Cũng theo thống kê, hiện cả nước còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 mộ chưa xác định danh tính.
Những di vật hoen màu thời gian. Đây là những di vật được tìm thấy bên cạnh hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - Ảnh: BTL.
Công việc tìm kiếm liệt sĩ suốt mấy chục năm qua là việc làm bền bỉ của Nhà nước, của quân đội và các gia đình liệt sĩ. Và với thống kê trên kia thì quả là, bên cạnh những gì đã thấy, đã tìm được, vẫn còn rất nhiều gia đình chưa tìm được thân nhân của mình. Càng để lâu càng khó, nên cái quyết tâm mở chiến dịch 500 ngày đêm nó mới ý nghĩa đến như thế.
Trên mục này mấy hôm trước, tôi có bài viết "Những ngày tháng bảy", sau đấy rất nhiều người nhắn tin cho tôi nhờ kết nối thông tin. Họ cũng đang đi tìm thân nhân, và họ cũng hy vọng trong chiến dịch 500 ngày đêm này sẽ có tin vui. Dẫu vậy họ cũng nhắn rằng, có thêm nhiều kênh thông tin thì càng dễ tìm, vì thế tôi xin cop một số tin nhắn của họ đăng lên đây, hy vọng sẽ là thông tin có ích cho công cuộc tìm kiếm.
Đây là tin nhắn của bạn Thanh Thủy, cháu dâu của liệt sĩ Ngô Văn Lâm: "Gia đình mong muốn tìm đồng đội cùng chiến đấu với chú tôi là liệt sĩ Ngô Văn Lâm, quê quán xã Tiên Hiệp, Duy Tiên, Hà Nam, đơn vị: Đại đội 10,tiểu đoàn 23, quân khu 4. Hi sinh ngày 17/10/1968 tại xã Tĩnh Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Gia đình có sơ đồ mộ chí nhưng khi vào ban chỉ huy quân sự tỉnh, họ bảo đơn vị không còn tồn tại nên không nắm được lý lịch, vì vậy họ không xác nhận để gia đình đưa chú tôi về quê hương. Tôi mong nếu ai cùng đơn vị với chú tôi còn sống thì lên tiếng xác nhận giúp để gia đình đưa được chú về". "Em là cháu dâu, và chỉ được mẹ chồng nói lại. Bố chồng em mất rồi mà chồng em thì cũng không biết". Một người cháu dâu đi tìm chú chồng thì quả là hết sức xúc động.
Một tin nhắn nữa tìm liệt sĩ Lê Viết Nết của bạn Lê Ngọc Nhất, quê tại xã Quảng Nhân, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa trước đây, nay là xã Quảng Ninh, tỉnh Thanh Hóa; hiện đang công tác tại thành phố Đà Nẵng: "Gia đình chúng tôi tha thiết mong nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cơ quan, đơn vị, đồng đội, nhân chứng lịch sử và cộng đồng trong việc tìm kiếm thông tin về phần mộ của liệt sĩ Lê Viết Nết.
Theo Giấy báo tử của Quân đội nhân dân Việt Nam, liệt sĩ Lê Viết Nết, quê quán xã Quảng Nhân, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa; sinh năm 1950, nhập ngũ tháng 6 năm 1968, đơn vị C22 K5, đã anh dũng hy sinh ngày 08/3/1971 tại Mặt trận phía Nam trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước. Giấy báo tử ghi nơi an táng tại Nghĩa trang mặt trận.
Suốt hơn nửa thế kỷ qua, gia đình luôn mong mỏi tìm được phần mộ hoặc thêm thông tin về nơi hy sinh, đơn vị chiến đấu và địa điểm an táng ban đầu của liệt sĩ, để có thể đưa cậu trở về với quê hương hoặc được thắp nén hương tri ân tại nơi an nghỉ.
Trong đợt cao điểm thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, gia đình kính mong các cơ quan chức năng, đồng đội cũ, nhân chứng lịch sử và cộng đồng, nếu biết hoặc lưu giữ thông tin liên quan đến liệt sĩ Lê Viết Nết, đơn vị C22 K5, hy sinh ngày 08/3/1971 tại Mặt trận phía Nam, xin vui lòng liên hệ, chia sẻ để gia đình có thêm cơ sở tìm kiếm.
Gia đình xin trân trọng cảm ơn mọi sự quan tâm, hỗ trợ và những thông tin quý báu của quý cơ quan, đơn vị, đồng đội và cộng đồng", kèm giấy báo tử.
Nhà báo Đặng Xuân Thu, nguyên giám đốc VTV8 nhắn: "Nhà mình có cậu ruột mất năm 1972, tại "chiến trường phía Nam". Không ghi "Đơn vị…", chỉ có chữ ký "Trung tá Lương Đình Chong". Đến nay vẫn chưa tìm ra mộ chí". Cũng kèm giấy báo tử.
Bác Trần Đình Nghĩa nhắn: "Bố tôi hy sinh cũng đã 75 năm rồi mà không tìm được mộ. Bắt đầu đi tìm từ 1970, hồi đó tôi đến ông Đại tá Đặng Quốc Bảo 25A Phan Đình Phùng, một ông nữa ở 19 cạnh nhà ông Bảo, ông Tài ở Trần Phú. Xuống Hà Đông tìm ông Trần Nguyên Độ, Thượng tá tư lệnh Quân khu 3 và được ông nói qua điện thoại.
Tất cả các ông ấy đều là lãnh đạo cấp tiểu đoàn, trung đoàn 141 sư 312 mà bố tôi tên Trần Đình Khiết, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 14. Ngày 14/10/1951 bố tôi hy sinh tại Nghĩa Lộ. Và được đơn vị mua quan tài chôn giữa 2 gốc cây gạo sau nhà thờ bản Hẻo.
Để làm dấu, đơn vị cho cả trung đội nhặt đá để lên mộ trông như đống đá...
Như vậy là rất nhiều người biết.
Vậy mà có cả đơn gửi lên Bộ LĐ-TB&XH, ty TB Thái Nguyên, rồi nhờ cả nhà ngoại cảm Phan Bích Hằng, trung tâm ngoại cảm quốc gia, ông Hồng Duy Tiên, Hà Nam, bà Phương đầu cầu Hàm Rồng..., nhờ viện Pháp y Quân đội 1 Trần Thánh Tông xét nghiệm ADN nhưng không kết quả. Năm 2014 lại lên Nghĩa Lộ thuê máy xúc đào bới mà không thấy. Nay già yếu rồi không đi được nữa. Mà mẹ tôi thì sau đi Nghĩa Lộ về 2 năm cũng về với tổ tiên.
Tôi cứ băn khoăn không lẽ cả trung đội đi chôn bố tôi hy sinh cả sao. Bao lần đi lại tốn kém lắm. Hồi 1973 từ Yên Bái phải đạp xe đạp hơn 80 km đi Nghĩa Lộ...".
Là tôi trích một số tin nhắn với hy vọng để chúng ta, và cơ quan chức năng, có thêm thông tin trong việc làm đầy nhân nghĩa, biết ơn và hết sức ý nghĩa này.
Và cũng có một việc khá đơn giản mà tôi đã nhiều lần đề xuất sau những lần cũng cùng các gia đình thân nhân liệt sĩ đi tìm mộ ở các nghĩa trang, là đề nghị tất cả các nghĩa trang liệt sĩ công khai danh sách liệt sĩ đang nằm ở nghĩa trang ấy lên mạng để thân nhân khỏi vất vả đi tìm, bởi tôi từng chứng kiến có những gia đình năm nào cũng tất tả đi tìm khắp nước, cuối cùng lại phát hiện liệt sĩ ở nơi mình đã qua lại tìm rất nhiều lần...
Ngay khi tôi đang viết bài này, một tờ báo đưa tin, gia đình ông Nguyễn Trọng Bảy ở Thanh Hóa vừa nhận được cuộc điện thoại thông báo ADN của anh ông, là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, đang nằm tại ngôi mộ số 52, hàng 2, lô B, khu B, nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp. Gia đình ông Bảy có 6 anh em, trong đó có 5 người là con trai, và 4 người đi bộ đội, 2 liệt sĩ, một hy sinh ở Quảng Bình, và liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát vừa tìm thấy. Trước khi qua đời, bố mẹ dặn lại ông Bảy: cố đi tìm đưa các anh con về. 10 năm trước, gia đình đã tìm được liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh hy sinh và nằm ở Quảng Bình, và giờ là liệt sĩ Cát. Và tới giờ, mong ước của ông Bảy chỉ là thế này: "Cứ nghĩ đến việc được đón anh về, được làm mâm cơm có đủ người thân để mời anh, tôi lại xúc động"...
Bây giờ, hàng ngày chúng ta lại hồi hộp chờ đợi thông tin từ các đội quy tập tìm kiếm, và mong tất cả các liệt sĩ sẽ sớm được nhận dạng, được về với người thân, với quê hương...
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả!
