Ngăn chặn triệt để các loại thuốc lá thế hệ mới
Chiều 27/1, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội làm việc với Bộ Y tế và Bộ Nội vụ về tiến độ xây dựng dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự kiến 2 dự án luật này sẽ trình Quốc hội tại kỳ họp tới.
Theo báo cáo của 2 cơ quan soạn thảo, cả 2 luật hiện hành đều đã được triển khai thi hành trong thực tế, qua đó góp phần quan trọng trong việc xây dựng hành lang pháp lý đầy đủ, điều chỉnh các lĩnh vực an sinh xã hội và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Quang cảnh buổi làm việc (Ảnh: Quochoi).
Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế – xã hội có nhiều thay đổi sâu sắc, cùng với sự xuất hiện của những vấn đề mới trong thực tiễn, các chính sách hiện hành đã bộc lộ không ít bất cập, hạn chế. Một số quy định không còn phù hợp với yêu cầu phát triển, chưa theo kịp thực tiễn quản lý và đời sống xã hội, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số, biến đổi thị trường lao động và sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo khẳng định việc sửa đổi, bổ sung 2 luật là yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới.
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, sau 13 năm thi hành, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần làm giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu trong nam giới trưởng thành ở nước ta, đồng thời giảm đáng kể tình trạng phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn (Ảnh: Quochoi).
Tuy nhiên, những thành tựu này đang đối mặt với nguy cơ bị đảo ngược do sự gia tăng nhanh chóng của việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, chủ yếu trong giới trẻ.
Trước thực tiễn đó, cơ quan soạn thảo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đề xuất 2 nhóm chính sách trọng tâm, hướng tới bịt kín hoàn toàn các khoảng trống pháp lý, cũng như tăng cường hiệu quả kiểm soát thuốc lá trong giai đoạn mới.
Nhóm chính sách thứ nhất tập trung vào việc cấm toàn diện thuốc lá thế hệ mới, bao gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác. Theo cơ quan soạn thảo, quy định cấm không chỉ dừng lại ở hoạt động kinh doanh mà còn bao gồm tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, sử dụng, quảng cáo và khuyến mại.
Đáng chú ý, dự thảo luật mở rộng phạm vi điều chỉnh thông qua việc làm rõ khái niệm "thuốc lá mới khác", bao quát các sản phẩm chứa nicotine dưới nhiều hình thức như túi ngậm nicotine, dạng hít, shisha và các sản phẩm tương tự.
Nhóm chính sách thứ hai tập trung tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới và Công ước khung về kiểm soát thuốc lá.
Theo đó, dự thảo luật đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán, nhằm loại bỏ hình thức quảng bá trá hình vốn có tác động mạnh đến hành vi tiêu dùng, đặc biệt là đối với thanh thiếu niên.
Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo luật là việc mở rộng các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, bao gồm cơ sở y tế, giáo dục, khu vui chơi giải trí, di tích lịch sử, nơi làm việc, nhà hàng, khách sạn, sân bay, khu sinh hoạt chung của chung cư và các phương tiện giao thông công cộng.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo cần cân nhắc kỹ lưỡng tính khả thi của các quy định khi ban hành; đồng thời có báo cáo đánh giá tác động chính sách cụ thể, rõ ràng, toàn diện, bảo đảm luật không chỉ chặt chẽ về mặt chính sách mà còn thực sự đi vào cuộc sống.
Chính sách BHXH cần phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, mặc dù Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, song bối cảnh xây dựng và thông qua luật là trước khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và Ban Bí thư ban hành các quan điểm, chủ trương lớn về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Trên cơ sở đó, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, dẫn đến sự thay đổi căn bản về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý Nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, đồng thời chấm dứt mô hình tổ chức chính quyền địa phương có cấp trung gian.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương (Ảnh: Quochoi).
Trong bối cảnh mới, một số quy định của Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 không còn phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy hiện hành, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Cơ quan soạn thảo cho biết, dự thảo Luật không mở rộng hay thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, mà giữ nguyên phạm vi điều chỉnh của luật hiện hành, tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý Nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội để phù hợp với sự thay đổi về mô hình tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan có liên quan.
Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng, tránh xáo trộn lớn đối với các chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội đã được Quốc hội thông qua và chuẩn bị triển khai từ ngày 1/7/2025.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng tập trung xử lý các nội dung mang tính kỹ thuật, tổ chức như điều chỉnh thẩm quyền, trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan bảo hiểm xã hội; rà soát các quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Bảo đảm sự thống nhất với các luật mới được ban hành như Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Thanh tra. Đây được xem là giải pháp nhằm "khớp nối" Luật Bảo hiểm xã hội với hệ thống pháp luật hiện hành, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện.
