Trong bối cảnh xung đột Ukraine kéo dài, Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với sự chia rẽ sâu sắc về chiến lược tiếp cận Nga.
Quyết định bất ngờ của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa về mở kênh ngoại giao trực tiếp với Moscow đã gây chấn động và trở thành tâm điểm tranh luận tại Hội nghị Thượng đỉnh EU ngày 18/6.
Theo các nguồn tin EU, đầu tuần này, ông Pedro Lourtie, Chánh Văn phòng Chủ tịch Hội đồng châu Âu, đã có một số cuộc điện thoại với một cố vấn cấp cao của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Mặc dù Văn phòng Chủ tịch Hội đồng châu Âu không xác nhận, nhưng các nguồn tin cho biết vị cố vấn đó là ông Yuri Ushakov.
Ông Costa sau đó đã lên tiếng bảo vệ động thái trên, nói rằng văn phòng của ông đã được chỉ thị thiết lập liên lạc hạn chế với các quan chức Nga để đánh giá xem liệu các điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình trong tương lai có thể tồn tại hay không.
Đây được cho là những cuộc trao đổi mang tính thăm dò mà không có đàm phán hay thảo luận thực chất, chỉ nhằm đánh giá điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng trong tương lai.
"Chủ tịch giải thích rằng ông đã yêu cầu văn phòng của mình mở một kênh ngoại giao với Nga. Mục đích là để sẵn sàng bảo vệ lợi ích của EU, khi thời điểm thích hợp đến", một quan chức EU nói với trang Euronews.
"Những gì chúng ta đang nói đến là các cuộc tiếp xúc ngắn, không có trao đổi về nội dung và không có đàm phán – chỉ đơn giản là các nhà ngoại giao thực hiện công việc ngoại giao", vị quan chức này nhấn mạnh.
Ông Costa khẳng định hành động này xuất phát từ yêu cầu của Ukraine, khi Tổng thống Volodymyr Zelensky nhấn mạnh châu Âu cần có vai trò mạnh mẽ hơn trong tiến trình hòa bình và xác định rõ ai sẽ đại diện cho khối.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu António khẳng định hành động này xuất phát từ yêu cầu của Ukraine. Ảnh: Getty
Tuy nhiên, theo Euronews, vẫn không có lời giải thích rõ ràng nào được đưa ra về lý do tại sao ông Costa, người đã coi việc duy trì sự đoàn kết của 27 quốc gia là chủ đề trọng tâm trong nhiệm kỳ chủ tịch của mình, lại quyết định đây là thời điểm thích hợp để liên hệ với Moscow.
Đồng thời, theo trang Novinite, vấn đề này đã gây lo ngại trong một số quốc gia thành viên vì thiếu sự tham vấn rộng rãi trước đó.
Nhiều nước thành viên chỉ biết thông tin qua truyền thông. Có thông tin cho rằng động thái tiếp cận Điện Kremlin của ông Costa diễn ra trước khi các nhà lãnh đạo EU chính thức thông qua kết luận tuyên bố khối này sẵn sàng "tăng cường sự tham gia" vào các cuộc đàm phán tiềm năng, đặt ra nghi vấn về thẩm quyền và sự ủng hộ.
EU rõ ràng chia thành 2 phe. Phe ủng hộ, bao gồm Bỉ, Slovenia, Áo, Slovakia và Bulgaria, cho rằng cần khám phá mọi con đường chấm dứt xung đột.
"Bất kỳ bước nào có thể dẫn đến ngừng bắn và đàm phán đều nên được hoan nghênh", Thủ tướng Slovenia Janez Janša nói với Euronews.
Một số nhà lãnh đạo coi ông Costa là "đại diện tự nhiên" cho các cuộc tiếp xúc cấp EU với Nga.
Ngược lại, phe phản đối mạnh mẽ gồm Ba Lan, các nước Baltic và Bắc Âu kiên quyết cho rằng không nên tiếp xúc với Nga khi xung đột vẫn tiếp diễn.
Họ ưu tiên duy trì áp lực lên Moscow cho đến khi tình hình chiến trường thay đổi, đồng thời đề xuất sử dụng khuôn khổ E3 (Đức, Pháp, Anh) thay vì vai trò trung tâm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu.
Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten đã tóm tắt sự chia rẽ bằng cách nhấn mạnh rằng mặc dù cuối cùng đàm phán là cần thiết, nhưng điều kiện hiện tại không cho phép các cuộc đàm phán có ý nghĩa với Moscow.
"Cả Ukraine và châu Âu đều luôn rất rõ ràng rằng cuối cùng cần phải đàm phán để đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài", ông Jetten nói, bổ sung thêm rằng Ukraine phải giành được lợi thế trên chiến trường trước khi bất kỳ tiến trình đáng tin cậy nào có thể bắt đầu.
Minh Đức (Theo Novinite, Euronews)
