Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước Lê Vệ Quốc - Ảnh: BTP
Để làm rõ hơn về việc sửa đổi Luật TNBTCNN, phóng viên Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước (ĐKGDBĐ&BTNN) Lê Vệ Quốc.
Thưa ông, sau gần 8 năm thi hành, Luật TNBTCNN đã có nhiều bước tiến trong hoàn thiện pháp luật về công tác bồi thường Nhà nước. Tuy nhiên, hiện nay Luật đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Vậy xin ông cho biết sự cần thiết phải sửa đổi Luật TNBTCNN để bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người dân?
Cục trưởng Cục ĐKGDBĐ&BTNN Lê Vệ Quốc: Trải qua nhiều giai đoạn xây dựng, hoàn thiện thể chế, Luật TNBTCNN năm 2017 ra đời với nhiều điểm mới, đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện pháp luật về công tác bồi thường Nhà nước. Qua gần 8 năm triển khai thi hành (từ 1/7/2018 đến nay), Luật đã phát huy vai trò trong việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tiễn cũng cho thấy Luật đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung. Việc sửa đổi Luật xuất phát từ thực tiễn Việt Nam đang trong tiến trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền dân chủ thực chất, bảo đảm tối đa quyền, lợi ích của người dân và tổ chức, doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, với xu hướng thời đại, Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số trong các hoạt động công vụ; cùng với việc đổi mới tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động của các cơ quan nhà nước cũng đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện các cơ chế, thiết chế pháp lý liên quan đến trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Ngoài ra, thực tiễn thi hành Luật từ năm 2018 đến nay cho thấy một số quy định chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác bồi thường nhà nước. Vì vậy, Ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất chủ trương sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật theo đề xuất của Chính phủ.
Vậy "tinh thần" lớn nhất của lần sửa Luật này là gì, thưa ông?
Cục trưởng Cục ĐKGDBĐ&BTNN Lê Vệ Quốc: Tinh thần và định hướng lớn của việc sửa đổi Luật lần này tập trung vào 3 vấn đề chính.
Thứ nhất, khắc phục những tồn tại, hạn chế đã bộc lộ trong gần 8 năm triển khai thi hành Luật TNBTCNN.
Thứ hai, tập trung sửa đổi, bổ sung một số điều để phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quá trình thực thi công vụ, đặc biệt là đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan việc giải quyết bồi thường.
Thứ ba, thể chế hóa tinh thần Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/1/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ngoài ra, dự thảo Luật cũng sẽ được rà soát để bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cũng như thông lệ quốc tế về trách nhiệm của Nhà nước đối với người dân và doanh nghiệp.
Xin ông cho biết dự kiến một số nội dung trọng tâm cần sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBBCNN?
Cục trưởng Cục ĐKGDBĐ&BTNN Lê Vệ Quốc: Với bối cảnh và những định hướng lớn trên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBBCNN sẽ tập trung sửa đổi, bổ sung một số nội dung trọng tâm.
Thứ nhất, dự thảo Luật sẽ rà soát, xác định lại phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo hướng bổ sung thêm các hành vi thực thi công vụ có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường. Ví dụ, hiện nay, chúng ta đang quy định nếu một cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp, không cấp, thu hồi không đúng quy định pháp luật một loại giấy phép, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp thì đương nhiên sẽ phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Tuy nhiên, chúng ta chưa quy định hành vi hủy bỏ những loại giấy chứng nhận, giấy phép đó gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp thuộc trường hợp Nhà nước bồi thường thì Luật lần này sẽ bổ sung.
Cùng với việc rà soát phạm vi trách nhiệm bồi thường, dự thảo Luật cũng tập trung sửa đổi quy trình, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường theo hướng cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số. Theo đó, hồ sơ yêu cầu bồi thường sẽ được đơn giản hóa tối đa. Người dân, doanh nghiệp chỉ cần nộp văn bản yêu cầu và tài liệu liên quan; trường hợp thiếu hồ sơ, cơ quan Nhà nước có trách nhiệm chủ động rà soát, bổ sung hồ sơ để giải quyết vụ việc. Điều này nhằm giảm bớt gánh nặng giấy tờ, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện quyền yêu cầu bồi thường Nhà nước.
Thứ hai, dự thảo Luật sẽ hoàn thiện quy trình giải quyết bồi thường theo hướng bảo đảm thực chất quyền lợi của người dân, doanh nghiệp. Cơ chế thương lượng giữa người yêu cầu bồi thường và cơ quan giải quyết bồi thường sẽ được thực hiện trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng sự thỏa thuận giữa các bên; thủ tục và thời gian thương lượng cũng sẽ được rút gọn, thuận tiện hơn.
Đáng chú ý, dự thảo Luật định hướng sửa đổi quy định về nghĩa vụ chứng minh thiệt hại theo hướng trách nhiệm chính thuộc về cơ quan Nhà nước, thay vì người dân, doanh nghiệp như hiện nay.
Dự thảo Luật cũng sẽ sửa đổi quy định về thời hạn khởi kiện ra tòa án. Theo quy định hiện hành, sau 15 ngày kể từ khi có biên bản thương lượng thành hoặc quyết định bồi thường mà người dân chưa đồng thuận thì có thể khởi kiện ra tòa. Tuy nhiên, thời hạn này được đánh giá là còn ngắn, do đó dự thảo Luật dự kiến kéo dài lên 60 ngày để bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người yêu cầu bồi thường.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật định hướng quy định việc chi trả bồi thường sẽ được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện hơn; khoản tiền bồi thường chưa nhận sẽ được bảo lưu trong thời hạn 3 năm.
Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo Luật sẽ rà soát, hoàn thiện cơ chế hoàn trả theo hướng vừa bảo đảm mục tiêu răn đe, phòng ngừa sai phạm, vừa bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi của cán bộ, công chức để yên tâm thực thi công vụ, đặc biệt là công chức thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo.
Cuối cùng, dự thảo Luật sẽ rà soát, hoàn thiện các quy định về quản lý Nhà nước trong công tác bồi thường từ Trung ương đến địa phương, trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình quản lý, giải quyết bồi thường Nhà nước.
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính, xin ông cho biết dự thảo Luật có những quy định gì nhằm ứng dụng công nghệ số trong tiếp nhận, giải quyết yêu cầu bồi thường của người dân, qua đó nâng cao tính minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý?
Cục trưởng Cục ĐKGDBĐ&BTNN Lê Vệ Quốc: Thứ nhất, dự thảo Luật bổ sung quy định về nhiệm vụ chuyển đổi số trong công tác bồi thường nhà nước, trong đó Chính phủ sẽ giao cho Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống thông tin về công tác bồi thường nhà nước. Theo đó, toàn bộ thông tin, hồ sơ và quá trình giải quyết các vụ việc yêu cầu bồi thường sẽ được số hóa nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước; đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức từ Trung ương đến địa phương nghiên cứu, tham khảo, chia sẻ kinh nghiệm. Qua đó, nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm trong thực thi công vụ.
Cắt giảm hồ sơ, đẩy mạnh số hóa giải quyết bồi thường Nhà nướcĐỌC NGAYThứ hai, cơ sở dữ liệu này cũng sẽ hỗ trợ các cơ quan nhà nước trong việc theo dõi, kiểm tra, giám sát và giải quyết các vụ việc cụ thể, góp phần bảo đảm tính chính xác, công khai, minh bạch. Việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp đổi mới phương thức quản lý, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ theo hướng trực tuyến, giảm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Thứ ba, việc ứng dụng cơ sở dữ liệu và công nghệ số được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến yêu cầu bồi thường nhà nước, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, xử lý đến trả kết quả, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
Diệu Anh (thực hiện)
