Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sàn giao dịch carbon trong nước sẽ vận hành trên cơ sở tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Hàng hóa trên sàn carbon là những giá trị vô hình.
Theo đó, nếu xem hạn ngạch là giấy phép phát thải được cấp phát trước, thì tín chỉ carbon là kết quả giảm phát thải đã đạt được. Khi hàng hóa carbon đưa vào giao dịch trên sàn có thể xem như đã có sự chứng nhận của cơ quan quản lý nhà nước về đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải chung của ngành, của quốc gia.
Trong nhiều năm qua, câu chuyện giảm phát thải ở Việt Nam chủ yếu gắn với các quy định hành chính hoặc các chương trình hợp tác quốc tế thì từ ngày 29/6, quá trình này sẽ có thêm một công cụ hoàn toàn mới đó là "cơ chế thị trường".
Sàn giao dịch carbon trong nước sẽ là nơi trao đổi, giao dịch tập trung các loại hàng hóa carbon. Ảnh minh họa.
Trao đổi với Người Đưa Tin, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng việc hình thành sàn giao dịch carbon có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình chuyển đổi xanh và thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam.
Theo ông Thọ, Việt Nam đã chuẩn bị cho việc vận hành thị trường carbon trong khoảng 6 năm qua. Trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), Việt Nam ban đầu cam kết giảm phát thải khí nhà kính 8% bằng nguồn lực trong nước và 25% khi có sự hỗ trợ của quốc tế. Hiện nay, các cam kết này đã được cập nhật, nâng lên mức 15,8% không điều kiện và 43,5% có điều kiện.
Ông Thọ cho biết, thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Tài chính ban hành các nghị định liên quan đến kiểm kê khí nhà kính và xây dựng kế hoạch giảm phát thải. Đây là những bước đi nền tảng để hình thành và kết nối thị trường giao dịch quyền phát thải của doanh nghiệp, dựa trên hạn ngạch phát thải do Nhà nước phân bổ.
Theo ông, cơ chế này không chỉ tạo động lực, nguồn lực tài chính cho các doanh nghiệp tiên phong trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi sạch và phát triển theo mô hình kinh tế carbon thấp, mà còn tạo áp lực đối với những doanh nghiệp chậm chuyển đổi khi buộc phải mua tín chỉ carbon trên thị trường để đáp ứng các quy định về phát thải.
"Đây là lộ trình đã được Việt Nam xác định và là bước đi tất yếu nhằm sử dụng các công cụ thị trường để thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững", ông Thọ nhấn mạnh.
PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, để tham gia hiệu quả vào thị trường carbon, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ cơ chế vận hành và xây dựng chiến lược phù hợp. Có 4 phương án cơ bản mà doanh nghiệp có thể lựa chọn.
Thứ nhất, doanh nghiệp chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính của riêng mình. Trong trường hợp chi phí đầu tư công nghệ quá lớn hoặc chưa thể thực hiện ngay, doanh nghiệp có thể mua tín chỉ carbon trên thị trường để bù đắp phần phát thải vượt hạn mức.
Thứ hai, doanh nghiệp tham gia đấu giá trên sàn giao dịch carbon để mua hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon từ các doanh nghiệp đã thực hiện thành công việc chuyển đổi công nghệ và cắt giảm phát thải.
Thứ ba, doanh nghiệp có thể thực hiện các giao dịch phi tập trung - tức mua bán tín chỉ carbon thông qua thỏa thuận trực tiếp giữa các bên mà không cần thông qua cơ chế đấu giá trên sàn.
Thứ tư, doanh nghiệp tham gia giao dịch trực tiếp trên sàn carbon. Tương tự thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp không lựa chọn đối tác mua bán cụ thể hay tham gia đấu giá mà thực hiện giao dịch trực tiếp đối với các tín chỉ carbon đang được niêm yết trên thị trường.
Ông Thọ cho rằng, tương ứng với từng chiến lược tham gia thị trường, doanh nghiệp cần tăng cường công tác đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ. Đối với bộ phận trực tiếp tham gia giao dịch (front office), việc nắm vững nghiệp vụ thị trường là yêu cầu bắt buộc. Trong khi đó, các bộ phận hỗ trợ, hậu cần (back office) cần nghiên cứu kỹ các quy định liên quan đến đăng ký, lưu ký, giao dịch và thanh toán tín chỉ carbon, tương tự cơ chế vận hành trên thị trường chứng khoán.
Bên cạnh đó, đội ngũ hoạch định chiến lược của doanh nghiệp cần đưa ra những quyết định quan trọng như lựa chọn đầu tư chuyển đổi công nghệ hay mua tín chỉ carbon để bù đắp phần phát thải còn thiếu. Theo ông Thọ, những yêu cầu này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực quản trị và chuẩn bị nguồn nhân lực sẵn sàng cho sự vận hành của thị trường carbon.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần phân biệt rõ giữa thị trường carbon tuân thủ và thị trường carbon tự nguyện. Trong đó, thị trường tự nguyện mở ra nhiều cơ hội tạo lập tín chỉ carbon từ các dự án lâm nghiệp, năng lượng tái tạo và các hoạt động giảm phát thải khác, qua đó tạo thêm nguồn thu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.
Theo quy định hiện nay, hệ thống giao dịch hàng hóa carbon được đặt tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khi hệ thống lưu ký và thanh toán do Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đảm nhiệm. Dữ liệu về hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được quản lý tập trung trên hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.
Việc khai trương và bắt đầu vận hành Sàn giao dịch carbon trong nước được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.
