Thực ra thì, bây giờ cái ranh giới giữa phố và quê đang bị xóa mờ dần. Quê đang khá giống phố và phố thì đang cố để trở về gần quê, thậm chí có hẳn quyết tâm, dự án "làng trong phố", "vườn trong phố", thậm chí là… trên phố, tức những cái vườn trên sân thượng, trên ban công các tòa nhà cao tầng.
Tôi về quê, cái làng rất đẹp có tên "Thế Chí Tây", tôi hay nhắc đến nó trong các bài báo, trong sáng tác… tới mức trong một cái comment mới nhất trên fb của nhà văn đại tá Sương Nguyệt Minh, trong cái bài của một nhà nghiên cứu nhắc tới ông nhà văn này này ở làng Côi Trì (Ninh Bình), rằng nhà văn làm rạng danh cho làng, thì nhà văn thượng tá Nguyễn Thế Hùng vào comment có nhắc đến làng Thế Chí Tây quê tôi, và ông Sương Nguyệt Minh phản hồi đầy… ghen tị: "Nhớ được làng Thế Chí Tây quê ông Hùng thì tài thật", thế nhưng vừa rồi nó đã thành phường, và quả là, hoa thì nhiều nhưng cây đã rất vắng.
Thằng cháu ruột tôi đang định cư ở Tp. HCM nhắn: làng không còn cây là hết làng bác ơi. Hoa trồng trong vườn, trong công viên chứ mang ra trồng bên đường nhựa, đường bê tông làm sao sống nổi, làm sao có bóng mát?
Nhưng mà thôi, nhắc chuyện phố đã, những câu chuyện ta gặp hàng ngày trên phố.
Ảnh minh họa (Internet)
Phố khác quê như thế nào? Không chỉ ruộng vườn cây cối với bê tông đường nhựa nhà tầng, mà chính là ở ý thức. Phố thì có thị dân. Vì những đặc trưng cụ thể nên thị dân dẫu cũng sinh ra từ nông thôn nhưng có những ý thức khác với khi ở quê. Và nó được hun đúc qua nhiều đời. Chúng ta, đa phần mang phong cách nông thôn lên phố nên nhiều khi nó… lạc lõng.
Thì nuôi chó thả rông chẳng hạn. Ở nông thôn ấy, nuôi chó có rất nhiều công dụng, giữ nhà ư, vệ sinh em bé ư, là khoản tiền để dành khi cần thì bán ư, là thực phẩm dự trữ cho việc trọng ư vân vân…, và nhà cửa ruộng vườn rộng, nên vô tư thè lưỡi chạy nhảy ị tè…
Nhưng thành phố nó khác, các khu chung cư càng khác. Thế mà người ta vẫn nuôi, chó chạy đầy phố. Chó cảnh có, chó ta có, chó tây có, những con như con bê, lừng lững lè lưỡi trong công viên, vườn hoa. Bọn này mỗi khi đi vệ sinh, nó quần nát cả một đám cỏ, hoa rồi mới chịu hành sự. Đã có vài vụ vì con chó trong chung cư, trong thang máy mà thành hình sự rồi.
Nhắc nó, vì hôm qua, khi đi cà phê về, tôi chứng kiến một đội săn bắt chó của cái phường tôi ở đi… bắt chó. Hình như đâu cả buổi bắt được… 3 con. Trong khi đó, báo chí đưa tin trong một đêm bọn "cẩu tặc" bắt được tới mấy chục chú, mà lén lút, mà ít người hơn và phương tiện cũng kém hơn.
Rồi ở nông thôn, rộng rãi thế, cây cối thế, lỡ có… mót đầu ra cũng dễ. Thành phố thì khác, rất khác. Nhưng nhà vệ sinh lại rất ít, lỡ một cái là dở khóc dở cười. Một anh bạn ở Vinh kể cho tôi: "Chuyện là sáng qua em đưa cháu gái ra điểm xe buýt cho nó về quê mà nó buồn đi tiểu nên em phải chở vào nhà dân xin đi nhờ".
Thực ra thì, ở thành phố, nếu bí, vào quán cà phê, quán nước, kêu một ly, rồi thì xử lý nhu cầu. Vấn đề là, như thế thì… đắt quá. Chả thế mà thi thoảng đô thị nào có việc lớn, các vị lãnh đạo đều có lời kêu gọi: nhà dân, quán xá sẵn sàng mở cửa mời du khách sử dụng nhà vệ sinh miễn phí…
Cái quảng trường tôi hay đi bộ ấy, cũng có hệ thống nhà vệ sinh công cộng, tất nhiên vào dùng phải trả tiền. Nhưng hầu như ngày nào tôi cũng gặp vài bác đứng… úp mặt vào cây. Người ta úp mặt vào… sông (như ý bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo và nhà thơ Lê Huy Mậu) để tận hưởng hương vị quê hương, ký ức tuổi thơ vời vợi bánh đa vừng, ký ức rơm rạ tôm cua ốc ếch…, bác này úp vào… cây, mà cái cây thì nó không đủ để bác úp cái cần úp, nó cứ tơ hơ tênh hếch ra. Nhưng bác đã… nhắm mắt rồi nên người xấu hổ là những người chứng kiến. Kể chuyện này với một lãnh đạo tỉnh là nữ, bạn ấy chuyển cho cái ảnh bạn ấy chụp, cũng một bác đang… úp mặt vào tường ủy ban.
Chưa hết, còn là xả rác, nhổ bậy (mà chả hiểu sao một số người có khoái thú là… khạc và nhổ rất kinh). Chả cứ đô thị nhỏ, ngay thủ đô Hà Nội và TP HCM, hai đô thị đầu não, mỗi khi xong một sự kiện gì đấy, báo chí lại la làng vì rác người ta (đa phần là người trẻ) xả lại.
Cũng một chú em, một hôm chỉ cho tôi một lá cờ bạc phếch, rách tơi tả trước một ngôi nhà, rằng anh xem kìa, họ treo cờ như một nghĩa vụ, treo xong để đấy, không cất, và cờ rách, cờ bạc màu cũng không thay. Giật mình, đúng là tôi cũng từng chứng kiến như thế nhưng không có cái ý thức "phát hiện" như chú em, mà coi nó như… đương nhiên.
Cũng chả phải ai văn minh hơn ai, là nói thị dân với người ở nông thôn ấy, bởi nó phải phù hợp môi trường sống. Ví dụ tại sao người ở nông thôn, nhất là vùng biển, nói to. Vì không gian nó rộng, nhất là ở biển, phải nói át tiếng sóng thì người cần nghe mới nghe được, nhưng đô thị thì khác, nhất là trong thang máy mà cứ oang oang, cả nói chuyện trực tiếp lẫn điện thoại, thì nó gây khó chịu là đúng.
Đã sống ở đô thị thì phải tuân theo những yêu cầu đô thị như đi đúng luật giao thông, vứt rác vào thùng, đi vệ sinh đúng nơi quy định... những việc mà nông thôn ngày trước có thể du di, nhưng giờ về làng, cũng đã có những thùng rác, cũng có biển báo khu đô thị rồi…
Ngay cái món khoái… khẩu là xỉa răng chẳng hạn. Một mặt thì nó làm sạch răng thật, nhưng mặt nữa, cái hồi đói ấy, có câu chuyện là nhà ông kia mang danh là thầy đồ, tức có điều kiện, nhưng cũng đói, cũng phải ăn khoai lang trừ bữa. Nhưng dẫu ăn khoai lang thì ông vẫn ngậm cái tăm đi khắp làng, ý rằng ta ăn… thịt.
Giờ lên thành phố, nhiều bác vẫn nghênh ngang cái tăm trên miệng, lái ô tô, đi dạo trong công viên, thậm chí ngồi họp… vẫn ngậm cái tăm, thi thoảng còn gạt tanh tách vào răng như… đánh đàn, có bác, chắc là thói quen thôi chứ không phải keo kiệt, dùng xong giắt vào tai. Và mới phát hiện, cái tai con người nhiều tác dụng thật. Xưa bác nào có điếu thuốc lá giắt vào tai là oai lắm. Các bác thợ mộc giắt bút chì vào đấy. Các bác nghiện thuốc lào thì trước khi hút mươi phút, vê một điếu giắt vào tai để… hút ẩm, trước khi hút còn thổi thêm một cái nữa để ẩm thêm, rồi mới nhồi vào điếu hút.
Món vào quán ăn co chân lên ghế ngồi cũng là một thói quen khó bỏ. Hình như nó xuất phát từ cách ngồi chiếu hoặc phản ở nông thôn. Người ngoan thì xếp bằng, nữ thì khép nép hai chân một bên, nhưng rồi… tiến lên, ngồi ghế co cả hai chân lên ghế như ngồi xổm trên chiếu vậy. Có những quán ghế nhỏ, mà bác ấy bụng lại to, thế mà vẫn co được cả hai chân lên thì tài thật…
Thì mới sáng qua, đi ăn sáng, quán cháo lòng, gã bạn chỉ cho cái bàn bên cạnh, bốn ông bà ngồi ăn, ai cũng co chân lên ghế và tiếng húp xì xoạt lẫn nói chuyện thì rất to, cả quán đều nghe họ… nói chuyện riêng…, vấn đề là họ bước xuống từ một cái ô tô rất xịn…
Thực ra thì, nhặt chuyện trên phố ấy, rất nhiều. Nhớ ngày xưa, thời "tự lực văn đoàn" ấy, trên báo có nhân vật Xã Xệ, Lý Toét, hai nhân vật từng được một tờ báo thời nay gọi là "hai siêu sao của biếm học Việt Nam"…
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
