Tôi gọi chúng là những đứa trẻ thời AI. Không phải vì chúng thông minh xuất chúng hay sành công nghệ hơn người lớn, mà vì tuổi thơ của chúng gắn chặt với một chiếc điện thoại nhỏ hơn cả bàn tay.
Mỗi ngày đi học về, việc đầu tiên của hai anh em không phải là thay quần áo, không phải là kể chuyện ở lớp, mà là tìm điện thoại. Cặp sách có thể nằm chỏng chơ ở ghế, giày dép vứt trước cửa, nhưng điện thoại thì phải ở trên tay. Không có là dỗi. Không được xem là buồn bã, bứt rứt như thể thiếu một thứ không thể sống thiếu.
Có những ngày tôi đi làm từ sáng sớm. Khi bước ra khỏi nhà, con đã cầm điện thoại xem hoạt hình. Chiều trở về, cảnh tượng gần như không thay đổi. Hai anh em mỗi đứa một góc, mắt dán vào màn hình. Tiếng nhạc nhảy nhót từ những clip ngắn vang lên không ngớt. Chúng có thể lắc lư theo điệu nhạc hàng giờ, thuộc làu làu những động tác trên mạng, nhưng lại lúng túng khi được nhờ lấy giúp mẹ một cốc nước.
Ảnh minh họa.
Cả ngày của chúng trôi qua khá đơn giản: xem điện thoại, chờ bà nội nấu cơm, ăn xong lại tiếp tục xem. Mọi sinh hoạt trong nhà dường như không liên quan đến chúng. Chúng sống trong một thế giới riêng, nơi mọi thứ chỉ cần vuốt tay là thay đổi.
Điều khiến tôi chạnh lòng nhất là sự thờ ơ rất tự nhiên. Có lần tôi thái thịt, dao trượt vào tay. Máu chảy xuống sàn bếp. Tôi đau và hoảng, nhưng hai đứa con chỉ nhìn thoáng qua rồi lại cúi xuống màn hình. Không phải vì chúng vô tâm theo cách người lớn hay nghĩ. Mà vì chúng thật sự không biết phải làm gì. Không biết chạy lại đỡ mẹ, không biết tìm băng gạc, không biết xử lý một tình huống bất ngờ ngoài đời thật.
Tôi nhận ra, các con có thể biết rất nhiều thứ trên mạng, nhưng lại thiếu những kỹ năng cơ bản nhất của đời sống.
Mùng 10 Tết vừa rồi là một cú chạm mạnh vào suy nghĩ của tôi. Hôm đó vợ chồng tôi đi chùa, bà nội về quê. Nghĩ rằng hai đứa con đã lớn, ít nhất cũng có thể tự lo một bữa ăn đơn giản. Khi trở về, tôi thấy hai con đang ngồi ăn mì tôm sống, vừa nhai vừa xem điện thoại. Bếp lạnh tanh. Không có nồi nước nào được đun lên.
Tôi vừa thương vừa ngao ngán. Một đứa học cấp 2, một đứa học cấp 1 nhưng không biết bật bếp, không biết nấu mì, không biết chuẩn bị cho mình một bữa ăn tử tế khi không có người lớn bên cạnh. Nhưng các con lại có thể dành hàng giờ xem những clip nhảy nhót vô thưởng vô phạt, học theo từng động tác, từng biểu cảm trên màn hình.
Có lúc tôi tự hỏi, lỗi thuộc về ai?
Chúng tôi- những người lớn quá bận rộn với công việc. Chúng tôi đưa điện thoại cho con để đổi lấy sự yên tĩnh, để có thêm vài giờ tập trung làm việc, để bớt mệt sau một ngày dài. Ban đầu chỉ là một chút cho con giải trí. Rồi dần dần, chiếc điện thoại trở thành người bạn thân nhất của con lúc nào không hay.
Trí tuệ nhân tạo có thể trả lời mọi câu hỏi. Internet có thể dạy trẻ em đủ thứ trên đời. Nhưng không thuật toán nào dạy được sự quan tâm, không màn hình nào dạy được cách lau máu cho mẹ hay cách bật bếp nấu một nồi nước.
Những đứa trẻ thời AI không thiếu thông tin. Chúng chỉ thiếu va chạm với đời sống thật. Thiếu những lần tự tay vo gạo, rửa bát, đổ mồ hôi vì quét nhà. Thiếu những bài học giản dị mà quan trọng hơn mọi video triệu view.
Tôi không trách con. Bởi chúng sinh ra trong thời đại này, nơi mọi thứ đều hấp dẫn và nhanh chóng. Tôi chỉ thấy mình phải tỉnh táo hơn. Phải cất bớt điện thoại. Phải để con vụng về trong căn bếp. Phải chấp nhận nhà cửa bừa bộn hơn một chút để đổi lấy việc con biết làm việc nhà.
Tôi sợ nhất một ngày nào đó, con tôi lớn lên, giỏi sử dụng công nghệ nhưng lúng túng trước cuộc đời thật. Sợ con có thể tìm mọi câu trả lời trên mạng, nhưng không biết cách quan tâm đến người thân ngay bên cạnh.
Những đứa trẻ thời AI không đáng sợ. Điều đáng sợ là người lớn chúng ta quen với sự tiện lợi mà quên dạy con cách sống.
Và tôi biết, nếu không bắt đầu thay đổi từ hôm nay, một ngày nào đó, tôi sẽ không chỉ ngao ngán… mà còn hối hận.
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
Lam Anh
