Ảnh minh họa.
Chiều muộn hôm ấy, điện thoại tôi rung lên. Ở đầu dây bên kia, người bạn thân mới ngoài bốn mươi tuổi nói bằng giọng bình thản nhưng đầy nặng nề: "Mình viết đơn xin nghỉ rồi". Tôi lặng đi vài giây nhưng không bất ngờ, bởi đã có quá nhiều người như anh lựa chọn rời khỏi bộ máy cơ sở trong thời gian gần đây.
Bạn tôi là cán bộ cấp xã ở một địa phương miền núi. Hơn hai mươi năm công tác, anh từng đi qua biết bao vị trí khác nhau, từ những ngày còn xách cặp đi họp thôn bản cho đến khi trở thành người được bà con tin tưởng, quý mến. Anh là mẫu cán bộ tận tụy, ít nói nhưng trách nhiệm. Những việc khó, việc gấp, mọi người thường nghĩ ngay đến anh. Thế nên khi nghe tin anh xin nghỉ việc, tôi vừa thương vừa tiếc. Thương cho một người đã dành cả tuổi trẻ để phục vụ quê hương, tiếc cho một cán bộ còn nhiều kinh nghiệm và tâm huyết nhưng cuối cùng không thể tiếp tục đi hết con đường mình từng chọn.
Là người đang công tác ở cấp xã, tôi hiểu rất rõ cảm giác ấy. Có những lúc nhìn đồng nghiệp lần lượt rời đi, tôi không trách họ mà chỉ thấy một nỗi buồn âm ỉ. Bởi quyết định nghỉ việc chưa bao giờ là điều dễ dàng. Đằng sau một lá đơn ngắn gọn là biết bao đêm trăn trở, biết bao lần cân nhắc giữa trách nhiệm với công việc và gánh nặng cơm áo của gia đình.
Nhiều người bên ngoài vẫn nghĩ cán bộ xã là công việc ổn định, nhàn hạ, sáng đi chiều về, cuối tháng đều đặn nhận lương. Nhưng chỉ những ai trực tiếp làm việc ở cơ sở, nhất là ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, mới hiểu áp lực của công việc này lớn đến mức nào. Có những phòng chuyên môn chỉ vỏn vẹn ba, bốn người nhưng phải đảm đương khối lượng công việc khổng lồ. Một người kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, từ giải quyết thủ tục hành chính, tổng hợp báo cáo, tham mưu văn bản cho đến đi cơ sở nắm tình hình.
Công việc ở xã không chỉ gói gọn trong tám tiếng hành chính. Sáng tiếp dân, chiều họp, tối hoàn thiện hồ sơ; thứ bảy, chủ nhật lại tranh thủ làm nốt những việc chưa xong. Vào những đợt cao điểm như chuẩn bị đại hội, rà soát dữ liệu dân cư, giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia hay phòng chống thiên tai, cán bộ gần như không còn khái niệm về giờ nghỉ.
Ở miền núi như chúng tôi, khó khăn lại càng chồng chất. Địa bàn rộng, giao thông cách trở, nhiều bản làng xa trung tâm hàng chục cây số. Mùa mưa lũ, có những đoạn đường sạt lở, nhưng cán bộ vẫn phải băng rừng, lội suối để kiểm tra tình hình, nắm bắt đời sống của người dân. Những ngày nước lũ dâng cao, khi nhiều người quây quần bên gia đình thì cán bộ cơ sở lại có mặt ở những nơi xung yếu nhất để hỗ trợ sơ tán dân, cứu trợ khẩn cấp và thống kê thiệt hại. Đó là công việc thầm lặng mà ít ai nhìn thấy hết.
Thế nhưng, đổi lại cho sự vất vả ấy là mức lương và phụ cấp chưa tương xứng. Với nhiều người trẻ, đồng lương công chức cấp xã chỉ đủ chi tiêu dè sẻn. Khi con cái lớn lên, cha mẹ già yếu, mọi khoản chi ngày càng tăng, không ít người buộc phải tính đến con đường khác để bảo đảm cuộc sống gia đình. Họ ra đi không phải vì thiếu trách nhiệm hay thiếu năng lực, mà bởi tình yêu nghề dù lớn đến đâu cũng khó có thể gánh nổi những lo toan thường nhật.
Điều làm tôi buồn hơn là khi bạn tôi thông báo xin nghỉ việc, trên mạng xã hội xuất hiện không ít lời bình luận mỉa mai. Người ta nói rằng "không làm được thì nghỉ", rằng "lương thấp mà ai cũng nhà lầu, xe hơi", rằng "ngoài kia thiếu gì người muốn vào làm". Những lời nói ấy nghe qua tưởng vô tình, nhưng với những người đang trực tiếp gánh vác công việc ở cơ sở, đó là những nhát cứa vào lòng tự trọng.
Đúng là ở đâu đó vẫn có những cán bộ chưa làm tròn trách nhiệm, thậm chí có người vi phạm pháp luật. Nhưng không thể vì một số trường hợp tiêu cực mà phủ nhận sự tận tụy của cả một đội ngũ đang ngày đêm âm thầm phục vụ nhân dân. Phần lớn cán bộ cấp xã, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vẫn sống giản dị, làm việc trách nhiệm và chịu nhiều áp lực mà ít khi than vãn. Họ cũng là những người cha, người mẹ với bao nỗi lo toan như bất kỳ ai khác.
Khi một cán bộ nghỉ việc, tổn thất không chỉ thuộc về cá nhân họ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến bộ máy cơ sở. Một người ra đi đồng nghĩa với khối lượng công việc của họ được dồn lên vai những người ở lại. Những đồng nghiệp vốn đã quá tải lại càng thêm áp lực. Vòng xoáy thiếu người, tăng việc, mệt mỏi rồi tiếp tục xin nghỉ cứ lặp đi lặp lại. Và người chịu tác động cuối cùng chính là người dân, khi chất lượng phục vụ khó tránh khỏi bị ảnh hưởng.
Theo tôi, xã hội cần có cái nhìn công bằng và nhân văn hơn đối với đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở. Họ là những người gần dân nhất, trực tiếp triển khai chủ trương, chính sách đến từng thôn bản. Mỗi giấy khai sinh được cấp đúng hạn, mỗi chế độ đến tay người dân, mỗi con đường hay công trình dân sinh được triển khai đều có sự đóng góp âm thầm của họ. Họ không xuất hiện trên những diễn đàn lớn, cũng ít khi được nhắc tên, nhưng chính họ là những bánh răng cần mẫn giúp bộ máy vận hành thông suốt mỗi ngày.
Để giữ chân những người có năng lực và tâm huyết, điều cần thiết không chỉ là lời động viên mà còn là những chính sách thiết thực hơn về thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển. Đồng thời, cần giảm bớt những thủ tục hành chính rườm rà, tránh tình trạng một người phải gánh quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc. Khi người cán bộ được bảo đảm đời sống và được xã hội ghi nhận đúng mức, họ sẽ có thêm động lực để tiếp tục cống hiến.
Giờ đây, bạn tôi đã rời cơ quan. Mỗi lần gặp nhau, anh vẫn hỏi về tình hình ở xã, vẫn đau đáu với những công việc còn dang dở, vẫn nhắc đến bà con bằng sự quan tâm chân thành như thuở nào. Tôi hiểu rằng anh chưa từng hết yêu nghề. Chỉ là có những lúc, tình yêu ấy không đủ sức giữ một con người ở lại trước những áp lực quá lớn của cuộc sống.
Từ câu chuyện của bạn mình, tôi càng thấm thía rằng đằng sau mỗi lá đơn xin nghỉ việc là một câu chuyện dài của sự hy sinh, trăn trở và nhiều đêm mất ngủ. Khi những người gánh việc công lặng lẽ rời đi, điều chúng ta cần không phải là sự chế giễu hay phán xét, mà là sự thấu hiểu và trân trọng. Bởi giá trị lớn nhất của bộ máy nhà nước không nằm ở những trụ sở khang trang hay những khẩu hiệu đẹp đẽ, mà nằm ở những con người tận tụy, đang âm thầm cống hiến cho nhân dân bằng tất cả trách nhiệm và lòng yêu nghề của mình.
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
