Lễ hội truyền thống Chùa Ông: “Di sản sống” bên sông Đồng Nai

Lễ hội truyền thống Chùa Ông: “Di sản sống” bên sông Đồng Nai

Về Đồng Nai những ngày đầu năm mới Bính Ngọ, khi sắc xuân còn vương khắp phố phường, nắng ấm tỏa lan trên dòng sông Đồng Nai thơ mộng, ta như cảm nhận một nhịp thở khác của mảnh đất phương Nam, vừa thân quen, vừa mới mẻ, vừa an nhiên, vừa sôi động… Giữa không gian ấy, Lễ hội truyền thống Chùa Ông lần thứ XI như một điểm hẹn, nơi bước chân người tìm đến không chỉ để tham dự một sự kiện tín ngưỡng, mà còn để chạm vào những lớp ký ức đã trầm lắng theo thời gian.

Nằm yên bình bên dòng sông Đồng Nai tại phường Trấn Biên, Thất phủ Cổ miếu - thường được gọi là Chùa Ông - là chứng nhân hơn ba thế kỷ hình thành và phát triển của vùng đất này. Ngôi miếu được cộng đồng người Hoa di cư từ bảy phủ thuộc Quảng Đông và Phúc Kiến xây dựng, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống với những phù điêu chạm khắc tinh xảo, tượng thờ uy nghi và không gian linh thiêng. Trải qua hơn 340 năm, nơi đây không chỉ là điểm tựa tinh thần mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa. Năm 2023, lễ hội Chùa Ông chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt của di sản này trong đời sống văn hóa dân tộc.

Lễ hội kể câu chuyện về sự bền bỉ của một cộng đồng, về văn hóa người Hoa đã âm thầm neo lại, hòa quyện và sinh sôi trong lòng đất Việt. Ở đó, Chùa Ông không chỉ là chốn linh thiêng, mà còn là một “di sản sống”, nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau trong hương trầm, tiếng trống, và những mùa xuân nối tiếp.

Năm 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 25/02 đến 01/03/2026 (tức mùng 9 đến 13 tháng Giêng âm lịch), mở ra hành trình trải nghiệm kéo dài năm ngày với sự kết hợp hài hòa giữa phần “Lễ” trang nghiêm và phần “Hội” sôi động. Điểm nhấn của lễ hội là các nghi thức mang đậm tính nhân văn và lòng tri ân tiền nhân. Lễ Nghinh thần vào mùng 10 tháng Giêng tái hiện truyền thống rước linh vị các bậc khai phá vùng đất như Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, Đức Ông Trần Thượng Xuyên cùng các vị thần bản địa. Đoàn rước đi qua các tuyến phố trong không khí rộn ràng của tiếng trống, múa Lân - Sư - Rồng, âm nhạc Triều Châu, Mân Nam và những màn hóa trang sống động, tạo nên bức tranh lễ hội đầy màu sắc.

Cùng ngày, nghi thức dâng hương và Cáo yết diễn ra trong không gian trang trọng, kết hợp với hoạt cảnh sân khấu hóa chủ đề “Nhân nghĩa thiên thu”, nhắc nhớ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” một giá trị cốt lõi trong đời sống tinh thần người Việt. Khép lại lễ hội là đêm thả hoa đăng trên sông Đồng Nai vào tối 13 tháng Giêng, khi hàng trăm ánh đèn lung linh trôi theo dòng nước, mang theo lời cầu chúc bình an, thịnh vượng cho quốc thái dân an. Trong đó, bảy hoa đăng đại diện cho bảy phủ người Hoa và 342 hoa đăng tượng trưng cho hơn ba thế kỷ hình thành Thất phủ Cổ miếu, tạo nên khoảnh khắc thiêng liêng và đầy xúc cảm.

Không chỉ là không gian tín ngưỡng, lễ hội còn là bức tranh văn hóa sống động. Du khách có thể thưởng thức đờn ca tài tử Nam Bộ, xem biểu diễn võ thuật cổ truyền, cải lương tuồng cổ từ đoàn Huỳnh Long, tham gia các trò chơi dân gian như cờ tướng, kéo co, nhảy bao bố hay xin chữ thư pháp Việt - Hoa đầu năm. Tất cả tạo nên một “bữa tiệc văn hóa” đa sắc màu, nơi truyền thống và hiện tại hòa quyện.

Qua nhiều giai đoạn lịch sử, lễ hội Chùa Ông luôn thích ứng với bối cảnh xã hội nhưng vẫn giữ trọn giá trị cốt lõi: tri ân tiền nhân, gắn kết cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa. Đây không chỉ là lễ hội của riêng cộng đồng người Hoa mà đã trở thành di sản chung của các dân tộc Việt Nam, nơi mọi người cùng hướng về những giá trị nhân văn như lòng biết ơn, sự đoàn kết và niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp.

Ngày nay, với vị trí thuận lợi tại Cù Lao Phố và trên tuyến du lịch đường sông Đồng Nai, lễ hội còn là điểm nhấn quan trọng trong hành trình khám phá văn hóa tâm linh tại mảnh đất phương Nam. Mỗi mùa lễ hội, dòng người hành hương và du khách lại đổ về, không chỉ để chiêm bái mà còn để tìm thấy sự an nhiên, tĩnh tại trong tâm hồn…

Lễ hội truyền thống Chùa Ông lần thứ XI năm 2026 là lời mời gọi chân thành từ Đồng Nai - nơi lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa hội tụ. Đến Chùa Ông vào những ngày đầu xuân, du khách không chỉ tham dự một lễ hội, mà còn bước vào hành trình chạm tới chiều sâu của ký ức và bản sắc, để cảm nhận rõ hơn nhịp thở của một di sản vẫn đang sống động cùng dòng chảy thời gian. Ở đó, tiếng chuông chùa vẫn ngân vang trong buổi sớm, hương trầm vẫn lan tỏa như gạch nối quá khứ với hiện tại. Lễ hội không chỉ là sự trải nghiệm, mà còn là nơi ta lắng nghe được âm vang của thời gian qua bản sắc vẫn bền bỉ chảy qua nhịp bước thời gian…